akademik
doktora tezi
ENorcid: 0000-0002-1044-1649
doktora tezi (phd) · mimarlık anabilim dalı
14.08.2014 - 18.04.2023

mimari tasarımda hareket ve zamana bağlı algoritmik modelleme: tabiat fenomenleri etkisinde matematiksel eğriler

üniversite & enstitü Beykent Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü (2023)
tez danışmanı Prof. Dr. Sercan Özgencil Yıldırım
eş danışman Prof. Dr. Levent Arıdağ
araştırmacı Özgür Kavurmacıoğlu
"Hareket yalnızca ardışık zaman kavramı ile mi tanımlanır? Tasarım süreci, sonuca odaklanmanın ötesinde çoklu ve dinamik verilerin akışı üzerinden bir süreç tasarımıdır."

Bu araştırma; konvansiyonel disipliner bakış açısının sonuç ürünü merkeze koyan yaklaşımına karşı, tasarımın süreç kurma ve bunu yönetme becerisini irdeler. Tabiatta hareket eden bir küre nesnesinin gerçek zamanlı verileri üzerinden, yer çekimi ve rüzgâr gibi dış kuvvetlerin etkisi altında oluşan matematiksel eğrileri ve bu eğrilerin topolojik düzlemde ürettiği bilgi içeren yüzey varyasyonlarını ortaya koyar. Çalışma; kavram, deney, gözlem ve model aşamalarıyla kurgulanmış, sabit bir form yerine her duruma uyumlanabilen açık kodlu bir tasarım süreci modeli sunar.

hareket zaman topoloji tasarım süreci modeli algoritma izomorfik yüzeyler (blob) kronofotografi grasshopper
tez süreci ve jüri tarihleri
  1. Ağu 2014doktora başlangıcı
  2. May–Haz 2016tez önerisi · Parametrik Tasarımda Disiplinler Arası Ar-Ge Çalışmaları ve Araştırma Pavyonu Tasarımı
  3. Ara 2016tez izleme komitesi 1 · Mimarlıkta Morfoloji Sorunsalı: Parametrik Strüktür Tasarımı Araştırması
  4. Haz 2017tez izleme komitesi 2
  5. Ara 2017tez izleme komitesi 3 · arkitektonik dil üzerine başlık önerileri
  6. Ara 2018tez izleme komitesi 4 · tektonik evrim
  7. Haz 2019tez izleme komitesi 5 · morfoloji, performans, zincir eğrisi
  8. Oca 2020jüri raporu · hareket yakalama ve matematiksel eğriler; tezin bugünkü yönü
  9. Eki 2020tez izleme komitesi · yeni başlıkla ilk rapor · Mimari Tasarımda Hareket ve Zamana Bağlı Algoritmik Modelleme
  10. Mar 2021tez izleme komitesi
  11. 25 Haz 2021tez izleme komitesi
  12. Ara 2021tez izleme komitesi
  13. 24 Haz 2022tez savunması (çevrim içi) · oybirliğiyle düzeltme kararı
  14. Ara 2022düzeltme savunması
  15. 18 Nis 2023tez kabulü

savunma jürisi ve danışmanlar

  • Prof. Dr. Sercan Özgencil Yıldırım (danışman)
  • Prof. Dr. Levent Arıdağ (eş danışman)
  • Prof. Dr. Fitnat Cimşit Koş
  • Doç. Dr. Mustafa Orkun Özüer (Beykent Üniversitesi)
  • Prof. Dr. Hakan Sağlam (Ondokuz Mayıs Üniversitesi)
  • Dr. Öğr. Üyesi Zülal Nurdan Korur (İstanbul Medipol Üniversitesi)

tez izleme komitesi

  • Prof. Dr. Sercan Özgencil Yıldırım (danışman)
  • Prof. Dr. Levent Arıdağ
  • Prof. Dr. Fitnat Cimşit Koş (4. tez izleme komitesinden itibaren)
  • Doç. Dr. Mustafa Orkun Özüer
  • Prof. Dr. Salih Ofluoğlu (1–3. tez izleme komiteleri)
  • Prof. Dr. Yavuz Koşaner (yeterlik jürisi)

deneysel araştırma kurgusu ve metodoloji

araştırma metodolojisi & kuramsal kurgu

kavram · deney · gözlem · model

01

kavramsal çerçeve: zaman, kuvvet ve biçimin evrimi

Bu bölüm, mimarlık disiplininde biçim üretimini durağan koordinat sistemlerinden çıkarıp zaman, hareket ve kuvvet ilişkileri üzerinden yeniden tanımlar. Felsefi ve fiziksel zaman okumalarından hareketle, doğal kuvvetlerin dengesi ve hesaplamalı tasarım ortamında dinamik biçim arayışları temellendirilir.

zaman ve hareket okumaları: platon'dan einstein'a

Tasarım pratiğinde zamanın bir parametreye dönüşmesi, zaman-hareket ilişkisinin tarihsel süreçteki felsefi ve fiziksel dönüşümüyle doğrudan bağlantılıdır:

platon · kozmik ve döngüsel zaman

Timaeus diyaloğunda Platon, gezegenlerin ve sabit yıldızların düzenli hareketini zamanın yaratılışının merkezine koyar. Zaman, gök cisimlerinin sayılabilir, yinelenen ve döngüsel devinimleriyle tanımlanır. Platon için düzensizlik metafiziksel bir alandır; zaman ise iki ucundan sınırlandırılmış lineer bir doğru parçası değil, sonsuz bir döngü içinde kendi üzerine kapanan dairesel bir çizgidir. Bu anlayış, hareketin varlığını zamanın ön koşulu olarak kabul eder (Thein, 2021; Vázquez, 2022: 119).

aristoteles · değişim ve 'şimdiki an' sınırı

Fizik IV (10-14) metinlerinde zamanı doğrudan "değişim" kavramı üzerinden kurar. Zaman, öncesi ve sonrasına göre sayılan hareketin sayısıdır. Aristoteles için "şimdiki an" (now), geometrik bir doğru üzerindeki nokta gibidir; bir uzantısı ya da süresi yoktur. Geçmiş ile gelecek arasında hem kesin bir sınır oluşturur hem de onları birbirine bağlar. Değişim hızlanıp yavaşlayabilirken zaman sabittir; dolayısıyla zaman değişimin kendisi değil, hareketin akışı içindeki düzenleyici sınırdır (Coope, 2005: 34–35, 91–95; Falcon, 2013: 49–50).

isaac newton · mutlak ve matematiksel zaman

Principia (1687) ile birlikte zamanı duyusal algılardan ve fiziksel değişimlerden tamamen ayırır. Göreli ve duyusal zamanın aksine, "mutlak ve matematiksel zaman", harici hiçbir nesne veya kuvvetle ilişkisi olmaksızın kendi doğası gereği tekdüze akar. Aristoteles’in aksine burada zaman öncüldür; hareket ise bağımsız bir matematiksel değişken olan zamanın fonksiyonu haline gelir. Hız, ivme, momentum ve kuvvet gibi tüm fiziksel nicelikler bu mutlak zaman çizgisi üzerinde tanımlanır (Motte, 1846: 77–78; Turetzky, 1998: 76–78; Toulmin, 1959).

albert einstein · uzay-zaman sürekliliği ve izafiyet

İzafiyet kuramıyla birlikte Newton’un "herkes için aynı olan mutlak zaman" kabulünü yıkar. Zamanın akışı, gözlemcinin hareket durumuna ve referans çerçevesine göre değişir. Einstein, üç boyutlu kartezyen Öklid uzayı ile çizgisel zamanı birbirinden bağımsız değişkenler olarak ele almak yerine, zamanı (t) uzay koordinatlarına (x, y, z) katarak dört boyutlu "uzay-zaman" (Minkowski uzayı) sürekliliğini kurar. Mimaride biçim artık durağan bir koordinat dizisi değil, uzay-zaman içinde sürekli deforme olan devingen bir durum olarak tanımlanır (Einstein, 1920a: 30–32, 65; Einstein, 1920b: 8–10).

"Mimarlık şimdiye kadar hep zamanın deneyimsel biçim üzerindeki etkileri çerçevesinde tartışılageldi. Zamanın biçim üzerindeki etkilerinden söz etmek isterim, fakat bu tartışmada asıl varmak istediğim nokta, tasarım-zamanı ya da biçimin modelleneceği, kavramsallaştırılabileceği ve gelişen ya da büyüyen bir süreç olarak üretebileceği gerçeği üzerinde durmak olacak. Biçimi, durağan bir dizi koordinat olarak değil, devingen bir durum olarak görmek, yeni bir genel, genetik bir alan içinde tanımlanmış genel biçim kavramı üzerine tartışmayı destekleyebilir." (Lynn, 1999b: 275)

mimaride animasyon tekniği ve greg lynn

Greg Lynn, mimarlıkta geleneksel statik koordinat düzlemini (nötr Öklid uzayı) terk ederek, tasarım alanını kuvvetlerin ve hareketin aktif etkileşim ortamı olarak yeniden kurar. Lynn'in Animate Form (1999) ve Calculus-Based Form yaklaşımı doğrultusunda animasyon; salt bir hareket temsil aracı değil, sanal uzayda yer çekimi, rüzgâr, akışkanlık ve zamansal vektörlerin kuvvet alanları olarak tanımlandığı bir biçim üretim sürecidir (Lynn, 1999a: 9–11, 32).

Bu süreçte mimarlık tarih boyunca zamanı yalnızca yapının inşa sonrası eskimesi veya deneyimlenmesi bağlamında tartışırken, Lynn zamanı doğrudan biçimin kavramsallaştırıldığı, geliştiği ve büyüdüğü "tasarım sürecinin kurucu parametresi" haline getirir. Biçim artık sabit bir koordinat kümesi değil, zamana bağlı sürekli bir diferansiyel değişim durumudur. Sıcaklık, yer çekimi, rüzgâr akışları ve yoğunluklar gibi dış etkenler, tasarım ortamında biçimi deforme eden sayısal vektör alanları olarak kurgulanır. Bu deformasyon bir yapısal hasar değil; değişen girdiler karşısında biçimin uyumlanarak geçirdiği topolojik dönüşümdür (Lynn, 1993: 12; Lynn, 1999a: 25).

beş kuramsal düşüncenin tezdeki ilişkisi ve sentezi

Tez kapsamında bu beş düşünce çizgisel bir tarihsel sıralama olarak değil, birbirini tamamlayan metodolojik bir kurgu olarak ele alınır. Platon’un dairesel zaman kavrayışı topun havada çizdiği hareketin periyodik ritminde ve Möbius şeridinin kapalı topolojik sürekliliğinde operasyonel hale gelirken; Aristoteles’in zamanı değişim sınırlarına indirgeyen bakışı, hareketin kronofotografik kayıtlarla dondurulmuş "şimdiki an" kesitlerine ayrılmasında karşılık bulur. Newton’un bağımsız zaman çizgisi ve hareket mekaniği, topun uzayda çizdiği parabolik izlerin rastlantısal değil, yer çekimi ve kütle kuvvetleriyle tamamen hesaplanabilir matematiksel eğriler olduğunu temellendirir. Einstein’ın Öklidyen uzayı zaman boyutuyla birleştiren dört boyutlu uzay-zaman sürekliliği ise ardışık fotoğraf anlarının kartezyen sınırları aşarak topolojik bir yörünge oluşturmasını sağlar. Bütün bu felsefi ve fiziksel altyapı, Greg Lynn’in animasyon tekniği ve izomorfik yüzey (blob) kuramıyla birleşerek nihai bir ürün hedefinden ayrılır; tabiat fenomenlerinin gerçek zamanlı kuvvetleriyle anlık olarak deforme olan, esneyen ve bilgi üreten açık kodlu bir tasarım süreci modeline dönüşür.

"Sonuç olarak Platon, Aristoteles, Newton ve Einstein’ın zaman/hareket anlayışlarına bakıldığında; Aristoteles’in zamanın harekete bağlı olduğu düşüncesi ve Newton’un hareketin zamana bağlı olduğu düşüncesi yerini Einstein’ın hareket ve zamanın oluşturduğu ortak sistem düşüncesine bırakır. İzafiyet teorisiyle zamanın uzayla beraber düşünülmesi gerektiği anlaşılmış, Greg Lynn ile birlikte bu anlayış biçimin durağan bir koordinat dizisi değil, tasarım-zamanı içinde gelişen ve büyüyen devingen bir süreç olarak ele alınmasına zemin hazırlamıştır."

kuvvetlerin dengesi ve fiziksel form bulma

Uzayda hareket eden her nesne kendi zamansallığı içinde iç ve dış kuvvetlerin etkisinde pozisyon alır. Gotik tonozlardan itibaren yapısal kuvvet ve biçim birlikte düşünülmüş; Antoni Gaudí (Sagrada Familia asma ipler modeli) ve Frei Otto (sabun köpüğü deneyleri ve Münih Olimpiyat Stadyumu), yer çekimi ve yüzey gerilimi gibi tabiat fenomenlerini fiziksel ortamda simüle ederek en uygun biçimi araştırmışlardır. Bu yaklaşımlar, kuvvetleri fiziksel veri olarak okuyup tasarım parametrelerine dönüştüren öncü modellerdir (Lynn, 2005; Burry, 2016; Özgencil Yıldırım, 2017: 78).

topolojik dönüşüm ve elastik şerit yörüngeleri

Topoloji, şekil ve boyut deformasyona uğrasa bile korunan niteliksel ilişkileri inceler (Burry ve Burry, 2010: 157; Emmer, 2016). Araştırma kapsamında zaman düzlemi, "elastik bir şerit" geometrisi üzerinden üç aşamalı topolojik dönüşümle kurgulanmıştır:

  • (1) Doğrusal Yörünge: Şeridin açık ve düzlemsel eksende yerleşimi.
  • (2) Dairesel Yörünge: Şeridin esnetilerek uçlarının birleştirilmesiyle elde edilen radyal döngü.
  • (3) Möbius Şeridi: Şeridin kendi ekseni etrafında bir tur döndürülüp birleştirilmesiyle oluşan, iç ve dış ayrımını ortadan kaldıran tek yüzeyli topolojik süreklilik.
Elastik Şerit: Doğrusal–Dairesel Topolojik Dönüşümü
Elastik Şerit: Dairesel–Möbius Şeridine Topolojik Dönüşümü

izomorfik yüzeyler (blob / metaball)

Platonik bir katı olan küre nesnesi dış kuvvetlerden izole edildiğinde durağan bir geometriyken, komşu kuvvetlerle etkileşime girdiğinde bilgi depolayan ve etki alanı yayan bir damlaya (izomorfik yüzey / blob / metaball) dönüşür. Bloblar birbirine fiziksel olarak temas etmeden de etki alanlarının kesişmesiyle kaynaşır, bükülür, birbirine doğru akar ve anlık kuvvet değişimlerine göre kendini sürekli yeniden organize eden esnek bir üst-topoloji üretir (Lynn, 1998: 171–172; Lynn, 1999a: 30).

İzomorfik yüzey modellemesinde her bir küre, merkezinden dışarıya doğru azalan bir etki alanı (field of influence) tanımlar. İki veya daha fazla blobun etkileşim alanları üst üste bindiğinde, sistem bu alanların yoğunluk değerlerini matematiksel olarak toplar. Belirli bir eşik değerinde (threshold) yüzey sınırları yeniden hesaplanarak küreler arasında akışkan ve sürekli bir topolojik birleşme sağlanır (Kolarevic, 2003: 42).

hareket: top hareketi

Araştırma odağı topun hareketidir; bedenin hareketi kapsam dışıdır. Topun zamansal yer değiştirmesi; elden gelen itme kuvveti, hava sürtünmesi, rüzgâr ve yer çekiminin dinamik dengesiyle biçimlenir. Sürtünme kuvveti vektörel olarak itme yönünün tersine işlediği için modele itme bileşeni içinde dahil edilir.

Topun Hareketinde Etki Eden Kuvvetler Topun Hareketinde Etki Eden Kuvvetler

Başlangıçta itme kuvveti yer çekiminden büyüktür ve top y ekseninde yükselir. Tepe noktasında itme ve yer çekimi kuvvetleri vektörel olarak eşitlenir, düşey hız sıfıra iner. Ardından yer çekimi baskın çıkarak topu iniş rotasına yönlendirir. Bu süreç hesaplanabilir bir matematiksel parabol üretir.

Topun Hareketinde Etki Eden Kuvvetler Topun Hareketinde Etki Eden Kuvvetler

Bu hareketi sistematik olarak kaydetmek için jonglörlük disiplininden faydalanılmıştır. Topun yer çekimi altındaki yüksekliği, havadaki kalış süresiyle doğrudan ilişkilidir. Bu ritmi sayısal olarak temsil etmek için ilk kez Paul Klimek tarafından (1981) ortaya konan ve 1985'te Caltech ve Cambridge'deki gruplarca geliştirilen Siteswap matematiksel notasyon dili kullanılır (Buhler vd., 1994; Beek ve Lewbel, 1995).

Siteswap Notasyonu Siteswap Notasyonu (Kaynak: maths.ox.ac.uk/outreach/oxford-mathematics-alphabet/j-juggling)

Notasyon, topların zamana bağlı konumlarını sayılarla ifade eder. Tek sayılar topun el değiştirdiğini, çift sayılar ise aynı ele döndüğünü gösterir. Araştırma modelinde iki temel hareket dizisi karşılaştırmalı olarak çözümlenmiştir: Temel hareket 333 (kaskat) ve alternatif asimetrik hareket 423.

Alternatif Hareket- 423 Alternatif Hareket - 423
02

deney: hareket yakalama ve form bulma

Fiziksel dünyadaki hareket verisinin sayısal ortama aktarılması için 19. yüzyıl kronofotografi teknikleri (Muybridge & Marey) referans alınmış ve dijital algoritmalarla geliştirilmiştir.

deney araçları: hareket yakalama teknikleri

Vitruvius'a (M.Ö. 80-15) göre insan bedeni kendi içinde statiktir ve tüm geometrilerin kaynağıdır. Bu görüşü tekrar yorumlayan Leonardo da Vinci (1452-1519), bedenin statik olmadığı, ayakta ve hareket halinde olduğu çizimi 'Vitruvian Man' (1490) eskizinde uygulamıştır. Leonardo da Vinci, bu sistemi, insan bedeni için on altı olası pozisyonun aynı çizimde sistematik hale getirip, daire ve kare çizerek, bedenin geometri ile olan ilişkisini göstermiştir. Bu dinamizm, bedenin hareketinin ilkel bir temsilidir. Da Vinci, zaman/hareket ilişkisini görselleştirmiştir (Piedade Ferreira, de Mello ve Duarte, 2011).

'Vitruvian Man' eskizi 'Vitruvian Man' eskizi (Kaynak: leonardodavinci.net/the-vitruvian-man.jsp)

Zaman/hareketi temsil etmek, 19. yüzyılın sonlarında hareketi yakalamak olarak tanımlanmaya başlamıştır. Eadweard Muybridge (1830-1904) ve Étienne-Jules Marey (1830-1904) kronofotografi (chronophotography) adını verdikleri, fotoğrafların zamansal bir düzende çekilmesi ve kurgulanmasıyla, hareketi temsil ettikleri bir teknik geliştirmişlerdir. Kronofotografi, sinema disiplininin altyapısını oluşturmuştur. Teknoloji ilerledikçe, kronofotografinin mantıksal düzeni, günümüzde hareketi kolaylıkla yakalayabilen kamera, telefon, hareket sensörü gibi araçları ortaya çıkarmıştır. Bu tezde; kronofotografi tekniği, 'Kinect' hareket sensörü, 'Motion Capture Suit' teknolojisi açıklanmıştır.

Araştırmadaki deneylerin altyapısı, kronofotografi tekniği ile kurgulanmıştır. Hareket yakalamanın yazılımsal düşüncesini anlamak için kinect ve motion capture teknolojisi ile deneyler yapılmıştır. Fakat bu sensörlü deneylerin geliştirilmesi doktora sonrası çalışmalarda planlanmaktadır.

kronofotografi tekniği

Kronofotografi, zaman içindeki hareketin seri fotoğraflar çekilerek yakalanmasıdır. Beden hareketini göstermenin metodunu arayan iki araştırmacı, Étienne-Jules Marey ve Eadweard Muybridge tarafından aynı zaman diliminde farklı ülkelerde kronofotografi tekniğini geliştirmişlerdir. Her ikisi de farklı tekniklerle grafiksel olarak beden hareketini göstermeye odaklanmıştır. Çok kısa ve eşit zaman aralıklarında çekilen bir dizi anlık fotoğraf çekme sistemi tasarlamış ve bu da beden hareketlerini analiz etmelerini sağlamıştır. Bu sistemler, bedensel hareketi temsil teknikleriyle belirlenen sınırlar dahilinde mümkün olan en küçük zamansal ve uzamsal parçalara ayırmıştır. Muybridge, hareketi gösterirken sıralı birden çok fotoğrafı kullanmıştır. Marey ise birden çok fotoğrafı tek bir fotoğrafta birleştirerek hareketi göstermiştir. Muybridge ve Marey, kronofotografi tekniği ile hareket analizini somutlaştırıp, teknolojinin gelişmesine altyapı sağlamıştır.

eadweard muybridge kronofotografisi

İngiliz-Amerikalı fotoğraf sanatçısı Eadweard James Muybridge, hayvan ve insan hareketlerinin fotoğraflarıyla California'da hareket analizine öncülük etmiştir. 1870'lerin sonlarında, koşan bir atın dört ayağının zemine temas edip etmediği tartışmasına, koşan bir atın eşit zaman aralığında seri fotoğraflarını çekerek, ayakların zemine temas etmediği durumu kanıtlamıştır. Yeniden kaydedilen her çerçeve, at bir dizi hizalanmış kameraya bağlı bir telin üzerine bastığında yakalanmıştır. Muybridge'in yalnızca bir dizi hareketsiz resimleri olmasına rağmen, öznenin hareketi hakkında bir izlenim elde etmek mümkündür. Böylece belli bir zaman aralığıyla hareketin evrelerini ve eşit zaman aralığındaki dönüşümü gözlemlenmiştir (Jensenius, 2013).

Muybridge'in Koşan At Fotoğraf Serisi (1878) Muybridge'in Koşan At Fotoğraf Serisi (1878) (Kaynak: smarthistory.org)

Muybridge, kronofotografi tekniği ile hareketin görselleşip diyagram haline gelmesi üzerine çalışmıştır. Sıralı koyduğu fotoğraf makinelerinin saliselik farklarla fotoğraf çekmesi için saat mekanizması geliştirmiştir. Çektiği fotoğrafları art arda koymasıyla da hareketin görsel temsilini keşfetmiştir.

Muybridge'in Seri Fotoğraf Çekim Sistemi Muybridge'in Seri Fotoğraf Çekim Sistemi

Muybridge, modelin geometrik şeklini tanımlamak için senkronize diziler (ayrı zaman çerçeveleri) yaratmıştır. Bunlara uzay zaman modeli bir diğer adıyla kronoform demiştir. Bedenlerin uzaydaki farklı noktalarını gözlemlemek için ileri veya geri hareket etmelerini sağlayan bir modeldir. Kronoform, belirli bir olayın anlatımını görselleştirerek, geometrik bir yol yörüngesiyle tanımlanan kontrollü bir dizide sıralanan anlar aracılığıyla resmederek, bir dizi anın ortaya çıkmasıdır. Bu da yörünge yolunun geometrisini ve uzunluğunu tanımlarken biçimin dinamik olmasını sağlar (El Sayary, 2017).

Sonuç olarak, kronofotografinin ortaya çıkmasıyla zamanın yansıtılması ön plana çıkmıştır. Şimdiki anı kaydetme özelliğine sahip olan fotoğraf disiplini, zamanı nesnelerin hareketiyle ilişkilendiren Aristoteles'in zaman anlayışına referans vermektedir. Fotoğraf, şimdiki anı kaydettiğine ve bu sayede geçmiş ile gelecek arasında bir sınır oluşturduğuna göre 'kaydetme anı' durdurulan şimdiki zamanın geçmiş ve gelecek arasında hem sınır hem de bağlantı olduğunu ileri süren Aristoteles'in zaman anlayışı çerçevesinde değerlendirilebilir. Bu noktada Muybridge'in, kronofotografi tekniği ile bir eylemin parçalanmış hareketinin her aşamasını ve kaydedilen tüm aşamalarla ilişkili olarak uzaydaki konumunu gösteren, eylem halindeki çeşitli modellerin salınım diyagramlarını veren çalışmalar yaptığı görülür.

étienne-jules marey kronofotografisi

Étienne-Jules Marey, Fransa'da yaşamış olan fizyolog ve fotoğraf sanatçısıdır. Tıp alanında hayvan ve insan hareketleri üzerine araştırmalar yaparken, fotoğraf disiplini ile birleştirip hareket analizleri yapmıştır. Marey de Muybridge gibi sinemanın altyapısını oluşturan araştırmacılardan biridir. Marey, "Le Mouvement" kitabında kronofotografinin amacının, hareket eden nesnelerin işgal ettiği uzaydaki farklı konumları, yani yörüngesini temsil ederek, bir hareketin karakterlerini kesinlik ile belirlemek olduğunu yazmıştır. Marey, kronofotografik kayıtlarının matematiksel çalışmasının oldukça karmaşık ve sınırlı ilgi alanı olacağını yorumlasa da belirli nesnelerin hareketinin tipik olarak matematiksel biçimler ürettiğini de kabul etmiştir (Marey, 1984: 24).

Marey'in Top Hareketi Kronofotografı (1886) Marey'in Top Hareketi Kronofotografı (1886)

Yukarıdaki görsel, Marey'in topun zaman/hareket ilişkisini gözlemlediği kronofotograftır. Bu fotoğrafta zaman düzleminde topların arasındaki mesafelerin zeminden uzaklaştıkça azaldığını görmekteyiz. Ancak Marey'in bu fotoğrafla ilgili ikili ilişkilerin aralık farkını gösterdiği bir diyagramının olmadığı görülmüştür. Marey sadece hareketin izinin oluşturduğu doğal eğri ve hareketin ikili tekrarları ile ilgilenmiştir. Bu kronofotograf, araştırmada yapılan deneylere yön vermiştir. Topun oluşturduğu doğal eğri ile ikili zaman/hareket ilişkilerini de sorgulatmıştır.

Marey, görüntünün üzerine yerleştirilen dilin sözlü değil, biçimsel olduğunu fark etmiştir. Bir hareket alanı ve bir hareket süresine ek olarak, hareket anlayışının ortaya çıkan biçimin farkındalığıyla rafine edildiğini ve soyut düşüncenin bağımsız bir nesnesi olarak bu biçimin işlenmek için uzaydan ve gerçek zamandan çıkarılabileceğini göstermektedir. Bu hareket analizleri, hareketi oluşturan bedenin dönüşümlerini irdeler ve zamansal olarak kuvvet dengesini göstermektedir (Sutil, 2015). Marey'in uçan kuş kronofotografisi örneğini ele aldığımızda:

Marey'in 'Bird in Flight' Kronofotografisi Marey'in 'Bird in Flight' Kronofotografisi (Kaynak: metmuseum.org)
İkili Zaman/Hareket İlişkileri Diyagramı İkili Zaman/Hareket İlişkileri Diyagramı

Yukarıdaki diyagramda ikili ilişkilere baktığımızda kanat hareketinin tekrarı gözlemlenir. Ancak tekrar içinde kanatlar arası mesafe azalmaktadır ve kuş 1. durumdan 3. duruma geçtiğinde, 1. duruma göre yükselmiştir. Bu durumda, kuşun havalanması için kanatlar arası mesafenin azalması gerekmektedir. Bu da kanat üzerinde oluşan kuvvetlerin dengesinin zaman/harekete göre dönüştüğünü göstermektedir. Bu dönüşüm, hava yoğunluğu, rüzgâr, sürtünme kuvveti, yer çekimi gibi kuvvetlerin yanında kanat yüzey alanı, kanadın iç yapısına ve biçimine bağlıdır. Aynı top hareketinde olduğu gibi ikili ilişkiler, birbirleri ile entegre olmaktadır. Ortaya çıkan iz yumuşamaktadır.

Marey, hareketin akışının ölçülmesiyle ilgilenmiştir. Bu yüzden Marey, tek bir fotoğraf karesi üzerinde tüm zaman/hareketi görmeyi amaçlamıştır. Grafiksel kayıt metotlarını geliştirmek için birçok kayıt cihazını (osiloskop, elektrokardiyograf gibi) temel almıştır. Marey, fotoğrafta istediği salt hareketi yakalamak için, yansıtıcı metal şeritler takan veya beyaz çizgili takım elbise giyen insanları siyah bir arka plan önünden hareket ettirmiştir. 100ms'de flaş kullanarak çekimler yapmış ve çizgiler dışında kafa karıştıran görüntüleri elemesini sağlamıştır (Bianconi, Filippucci ve Verdecchia, 2016).

Marey'in Şerit ve Çizgilerle Hareket Yakalaması Marey'in Şerit ve Çizgilerle Hareket Yakalaması
Marey'in Şerit ve Çizgilerle Hareket Yakalaması Marey'in Şerit ve Çizgilerle Hareket Yakalaması

Yukarıdaki iki diyagramda Marey, beden üzerindeki değişim noktalarının hareketini zamanı ardışık kullanarak bir diyagramatik ifadeye dönüştürmüştür. Fotoğrafları birleştirdiği aralık her zaman eşittir. Aralıkları eşit kullanması Marey'in kararıdır ve bu da gösteriyor ki fotoğraflar arası uzaklıkla ilgilenmemiştir. İkisinde de aynı hareket olmasına rağmen ikinci diyagramın birincisinden farkı, hem bedendeki değişim noktalarının daha fazla olması, hem de fotoğraflar arası mesafenin daha az olmasıdır. Bu da çıkan grafikteki eğrilerin daha yumuşamasıdır.

Sonuç olarak, Marey'in fotoğraflarında hareketin fazları eşzamanlı bir görüntüye dönüşür. Bu da hareketin uzayda bıraktığı izler olarak gözlenmektedir. Burada hareketin hem zamansal hem de uzamsal özellikleri hakkında tek bir fotoğraftan bir fikir edinmeyi mümkün kılmaktadır. Aşağıdaki görselde Marey'in beden ve nesneler üzerindeki değişimi araştırdığı görülmektedir. Kurguladığı kronofotograflarda, kuvvet dengelerinin zamansal açılımları gözlemlenmektedir.

Marey'in Çalışmaları Marey'in Çalışmaları (Kaynak: Scientific American, 1914)

Marey ve Muybridge'in kronofotografi teknikleri, zaman/hareket ilişkisinin beden ve nesne üzerindeki değişimleri göstermektedir. İki teknikte de hareket, zamanın ardışık ve eşit aralıklarla kullandığı şekilde ifade edilmiştir. Ancak Muybridge'in tekniği topolojik düşünmeye daha açıktır. Marey'in tekniği daha çok kartezyen düşünmeyi önermektedir. Ayrıca Muybridge, çektiği fotoğrafları sırayla dizerek bir diyagram oluşturmuş, Marey ise çektiği fotoğrafları, tek bir fotoğraf karesinde toplamıştır.

kinect hareket sensörü

Kinect, derinlik bilgisini sürece dahil ederek uzamsal hareketi anlık olarak dijital ortama aktaran bir hareket kodlayıcı sensördür. Kızılötesi lazer projektörü ve derinlik kamerası sayesinde kullanıcının eklem noktalarını örüntü tanıma algoritmalarıyla tarar. İnsan anatomisi üzerinde 20 farklı eklem noktasını kartezyen koordinat sistemi (x, y, z) olarak haritalandırır.

bölgeler
baş sağ diz
sol omuz sol ayak
sağ omuz sol ayak bilek
sol dirsek sağ ayak bilek
sol bilek boyun
sağ bilek sağ ayak
sağ el sol kalça
sol el sağ kalça
sol diz orta kalça
sağ dirsek göğüs

Cihaz, algıladığı mekânsal ve bedensel verileri gerçek zamanlı nokta kümelerine (point cloud) dönüştürür. Bu nokta kümeleri, hareketin üç boyutlu uzamda hacimsel ve yüzey oluşturma potansiyellerini açığa çıkarır. Tez kapsamında hareket yakalama yazılım mantığını çözümlemek adına Kinect ile iskelet tanıma ve yüzey türetme deneyleri gerçekleştirilmiştir.

1: Kinect sensörünün iskelet sistemini algılaması
2: Algılanan noktaların zaman parametresi ile izinin oluşturulması
3: Noktalar arası ilişkiler
4: Derinlik kamerasının işleme mantığı
5: Rhino3D/ Grasshopper ile kinectten gelen verilerin pointclouda (nokta bulutuna) dönüşmesi
6: Algılanan nokta bulutunun zaman parametresi ile oluşturduğu hacmin incelenmesi
Kinect Nokta Bulutu ve Yüzey Analizi Kinect Nokta Bulutu ve Zaman Parametresiyle Hacim Analizi

motion capture suit teknolojisi

Motion Capture (Mocap) teknolojisi, harici bir kameraya bağımlı kalmadan beden üzerine giyilen sensörlü bir kıyafet (süit) aracılığıyla fiziksel performansı doğrudan sayısal veriye dönüştürür. Süit üzerindeki eylemsizlik sensörleri, eklem hareketlerini Wi-Fi üzerinden bilgisayara aktararak kartezyen koordinatları yüksek hassasiyetle ve eksiksiz bir şekilde kaydeder.

kronofotografi deneyleri

Kronofotografi ile hareket yakalama tekniği üzerine deneyler yapılmıştır. Muybridge ve Marey, o dönemin teknolojisi ile çektikleri fotoğrafları hareket yönünde seri fotoğraflar şeklinde çekmiştir. Sonra onları sıralı bir şekilde dizerek veya üst üste koyarak, hareketi ifade etmiştir. Sonuç olarak, kronofotografi tekniğine göre, bu araştırma için topların hareketlerinin algılandığı fotoğraflar çekilmiştir. Marey ve Muybridge gibi seri fotoğraf çekmek yerine hareketin videosu çekilip, video çekim karesine bağlı olarak fotoğraflara dönüştürülmüştür.

Fotoğrafları çekmek için önce video çekim alanı hazırlanmıştır. Fotoğraflarda topları arka plandan ayırmak için yeşil perde tercih edilmiştir. Ayrıca yeşil perdede, topları hareket ettiren kişinin gölgesinin oluşmaması için yeterli ışık kaynağı sağlanmıştır.

Kamera ile iki saniyelik video çekimi yapılmıştır. Zaman belirlenirken her topun bir kez, atıldığı elden yine aynı ele gelmesi durumu sağlanmıştır. Video, 24 fps ile çekilerek (Saniyede 24 kare fotoğraf) toplamda 48 fotoğraf elde edilmiştir. Videoyu fotoğraflara ayırma işlemi ise Adobe Premiere programı ile yapılmıştır.

Deneylerde kullanılması için oluşturulan 48 fotoğraf, Muybridge ve Marey teknikleri kullanılarak, iki farklı diyagram oluşturmuştur. Aşağıdaki ilk diyagramda fotoğraflar soldan sağa okunarak hareketin zamansal parçaları gösterilmiş; ikinci diyagramda ise hareketin zamansal parçalarının oluşturduğu eğri gözlemlenmiştir. Bu diyagramlar deneylerin altyapısını oluşturmaktadır. Bu deneylerde, topların hareketinin zaman parametresine bağlı olarak oluşturduğu eğriler araştırılmıştır. Deneyler fiziksel deneyler ve dijital deneyler olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bu diyagramlardan okunan deney parametreleri; Yörünge, fotoğraflar arası mesafe ve fotoğrafların sayısıdır. Deneyler, kavram bölümünden gelen referanslarla ve yapılan kronofotografi diyagramları üzerinden kurgulanmıştır.

Muybridge Tekniği ile Kronofotografi Muybridge Tekniği ile Kronofotografi
Marey Tekniği ile Kronofotografi Marey Tekniği ile Kronofotografi

kronofotografi fiziksel deneyleri

Araştırmanın başlangıç deneyleridir. Zaman/hareket ilişkisini irdelemek ve topun izinin oluşturduğu eğriyi gözlemlemek için yapılmıştır. Fiziksel deney sonucu ortaya çıkan modellerin okunması, dijital deneylerin altyapısını kurgulamayı sağlamıştır. Topolojik düzlem bölümünden referans alınan yörüngeler (Doğrusal, dairesel, möbius şeridi) fiziksel modelleri yapılmıştır. Bu deneyler sonucu tasarım parametreleri geliştirileceği için, sadece temel hareket kullanılmıştır.

deney 1: doğrusal

Deneyde 18 fotoğraf 2 cm aralıklar ile doğrusal şekilde yerleştirilmiş ve aralarında 0,11 saniyelik zaman farkı vardır. Bu fiziksel modeldeki amaç, top hareketinin zaman içerisinde doğrusal olarak oluşturduğu izi gözlemlemektir.

Temel Hareketin Doğrusal Yörünge ile Fiziksel Modeli Temel Hareketin Doğrusal Yörünge ile Fiziksel Modeli
Birinci Deneyin Kazanımları:
  • Fiziksel modelde topun zaman düzlemindeki hareketini ifade eden ipler, oluşan eğrileri algılamayı sağlamıştır. Eğriler arası ilişkiler gözlemlenmiştir. Fotoğraflar arasındaki mesafe, topun oluşturduğu izin eğriliği ile doğru orantılıdır. Aralık arttıkça, eğriyi oluşturan kontrol noktalarında yumuşak geçişlerin olduğu gözlemlenmiştir.
  • Fiziksel modelde eğrilerin tekrarı gözlemlenmiştir. Gerçek zamanlı bir çekimden alınan fotoğraflar olduğundan, top üzerindeki tüm kuvvetlerin etkisinde doğal bir eğri oluşturduğu gözlemlenmiştir. Eğri, milimetrik farklarla da olsa hep farklı noktalardan geçmiştir. Buradaki farkın nedeni gerçek zamanlı verilerin, topu atma kuvveti ve açısına sahip olmasındandır. Top hareketinin oluşturduğu eğrilerin doğrusal bir yörüngede gitmesi, hareketin devamında nasıl eğrilerin oluşacağına dair algıyı kolaylaştırmıştır.
  • Toplar, uzayda aynı noktalardan geçmesine rağmen, doğrusal olarak ilerleyen hareketlerinin eğrileri, birbiriyle kesişmiyordur. Başka bir deyişle, fiziksel modelde ipler birbirlerine değmemektedir. Eğrilerin kesişmeleri için uzayda aynı zamanda aynı noktadan geçmeleri gerekmektedir. Bu noktada toplar birbirlerine çarparlarsa, kesişim noktası oluşur.

deney 2: dairesel

Deneyde 48 fotoğraf dairesel şekilde yerleştirilmiştir. Fiziksel modelde fotoğraflar açılı olarak uzun kenarı 2,75 cm kısa kenarı 2 cm aralıklar ile yerleştirilmiş ve aralarında 0,11 saniyelik zaman farkı vardır. Bu fiziksel modeldeki amaç, top hareketinin zaman içerisinde dairesel olarak oluşturduğu izi gözlemlemek ve döngüselliği araştırmaktır.

Temel Hareketin Dairesel Yörünge ile Fiziksel Modeli Temel Hareketin Dairesel Yörünge ile Fiziksel Modeli
İkinci Deneyin Kazanımları:
  • Topların hareketini ifade eden ipler, dairesel yörüngede eğrileri oluşturmuştur. Doğrusal modelden sonra topolojik düzlemi algılamaya zemin oluşturmuştur.
  • Yörüngenin dairesel olması, hareketin başlama karesiyle bitme karesi aynı noktaya yerleşmesi demektir. Fakat topların uzaydaki konumlarının farklı olduğu gözlemlendi. Bu durum, yörünge dairesel olsa dahi döngüselliğin olmadığını göstermektedir.
  • Fotoğraflar arasındaki mesafeler bir yay oluşturmuştur. Bu da yay ne kadar küçük olursa, eğriyi oluşturan kontrol noktalarında yumuşak eğriler oluşurken, aralığın azalması daha derin eğrilerin oluşmasını sağlamıştır.
  • Fiziksel modelde eğrilerin tekrarı gözlemlenmiştir. Bu modelde hareket merkeze bağlı rotasyon yaptığı için, ritim belirginleşmiştir.

deney 3: möbius şeridi

Deneyde 34 fotoğraf möbius şeridi üzerine yerleştirilmiştir. Möbius şeridi, bir doğrusal şeridin, bir kere döndürülüp, uçlarının birleştirilmesi ile oluşan bir topolojik durumdur. Bu deney, dijital deneylerden sonra yapıldığı için topolojiye referans veren bir model olmuştur. Fiziksel modelde fotoğraflar, eşit aralıklarla 4 cm aralıklar ile yerleştirilmiş ve aralarında 0,28 saniyelik zaman farkı vardır. Bu fiziksel modeldeki amaç, top hareketinin zaman içerisinde topolojik bir düzlemde oluşturduğu izi gözlemlemek ve eğrilerin yol boyunca dönmesini araştırmaktır.

Temel Hareketin Möbius Şeridi ile Fiziksel Modeli Temel Hareketin Möbius Şeridi ile Fiziksel Modeli
Üçüncü Deneyin Kazanımları:
  • Topların hareketini ifade eden ipler, Möbius şeridi üzerinde eğrileri oluşturmuştur. Eğriler yüzey boyunca dönerek, başladığı noktaya gelmişlerdir.
  • Birinci ve ikinci deneye göre eğriler zemine referans vermeden oluşmuştur. Bu noktada eğriler, topolojik olarak gözlemlenmiştir.
  • Yörüngenin möbius şeridi olması, hareketin başlama karesiyle bitme karesi aynı noktaya yerleşmesi demektir. Fakat bu modelde de topların uzaydaki konumlarının farklı olduğu gözlemlendi.
  • Fotoğraflar arasındaki mesafe eşit ayarlanmasına rağmen yüzey döndürüldüğü için fotoğrafların üst noktaları arasının farklı ölçülere sahip olduğu gözlemlenmiştir.
  • Fiziksel modelde eğrilerin tekrarı gözlemlenmiştir. Bu modelde hareket topolojik düzlemde döndürüldüğü için, eğrilerde de dönme gözlemlenmiştir.
  • Möbius şeridinin topolojik etkisi, modelle birlikte daha anlaşılır hale gelmiştir.

fiziksel deneylerin tartışılması

Fiziksel Modeller - Deney 1, 2, 3 Fiziksel Modeller - Deney 1, 2, 3

Bu üç deneyde top hareketinin zamansallık üzerinden izi, eğrileri oluşturmuştur. Bu eğriler, ipler sayesinde açıkça gözlemlenmektedir. Deneylerde, fotoğraf arası mesafelerin üç modelde de ayrı olması, eğrinin pürüzsüzlüğünün aralığa göre değiştiğini göstermektedir. Birinci deneyde derin eğriler oluşurken ikinci ve üçüncü deneylerde eğriler daha yumuşaktır. Üçüncü deney, dijital deneylerden sonra yapıldığı için, modelin zeminle ilişkisi daha azdır ve topolojik düşünceyi daha iyi algılatmıştır. İpler, üç deneyde de birbirlerine temas etmemektedir, başka bir deyişle eğriler uzayda kesişmemektedir. Birinci deneyde, hareketin doğrusal yörüngede sonsuza kadar devam edebileceği görülmektedir. İkinci ve üçüncü deneyde, başlangıç ve bitiş kareleri aynı noktada olmasına rağmen, eğriler birleşmemektedir.

deney 4: marey kronofotografi tekniği

Bu deney, Marey'in kronofotografi tekniği ile oluşturulan diyagram üzerine kurgulanmıştır. Bu diyagramda top hareketinin oluşturduğu eğri gözlemlenmiştir. Fotoğraf üzerinde Adobe Photoshop programı ile topların orta noktalarından geçen eğri çizilmiştir. Temel hareketi baz alan bu diyagramda, atılan toplardan biri, harekete sağ elden başlayıp, sonra tekrar sağ elde hareketi bitirmiştir.

Temel Hareketin Eğrisi Temel Hareketin Eğrisi

Top hareket izinin, dış kuvvetler dengesinde doğal bir eğri oluşturduğu gözlemlenmiştir. Gerçek zamanlı hareket verileri olduğu için tepe noktaları aynı yükseklikte değildir. Topun elden çıktığı noktalar diyagramda belirtilmiştir. Deneyin kurgusunu, bu doğal eğrinin fiziksel ifadesinin zeminde birim aralıklarla yerleştirilmesi oluşturur. Tahtaya yapıştırılan diyagramda topların orta noktasına çiviler çakılarak bir kalıp oluşturulmuştur.

Doğal Eğrinin Kalıbı Doğal Eğrinin Kalıbı

Bu sistem gözlemlenen doğal eğrinin kalıbıdır. Bu kalıp üzerinden teller bükülmüştür. Birim zamana göre sağ elin ve sol elin atış ve tutuş noktalarına tahtada delikler açılarak fiziksel modeli oluşturulmuştur. Bükülen teller, tahta üzerindeki deliklere, üç birim zaman aralığı oluşacak şekilde yerleştirilmiş ve böylelikle, top hareketlerinin birim zamana bağlı grafiksel bir modeli oluşturulmuştur.

Eğrinin Kalıbıyla Oluşan Teller Eğrinin Kalıbıyla Oluşan Teller
Fiziksel Model - Deney 4 Fiziksel Model - Deney 4
Dördüncü Deneyin Kazanımları:
  • Diyagramda ortaya çıkan eğri, bir parabol denklemi önermektedir. Bu eğri, fizikte eğik atış denklemi ile tanımlanan bir paraboldür. Bu eğri üzerindeki kuvvetlerin dengesi gözlemlenmiştir.
  • Gerçek zamanlı hareket verilerinin oluşturduğu bir parabol olduğu için genel bir parabol denklemi yazmak mümkün değildir. Bunun için ölçülmesi gereken birçok farklı parametre gerekmektedir. Araştırmanın algoritmik yazılımının oluşturulmasında ek bir parabol denklemine ihtiyaç duyulmamaktadır; çünkü dijital yazılım eğrinin denklemini kendi oluşturmaktadır.
  • Bükülen tel malzemesinin sertliği farklı eğri potansiyelleri oluşturmaktadır. Fiziksel model temel hareketin tekrarını vermekte ve bu tekrar bir ritim oluşturmaktadır.
  • Fiziksel modelde yerleştirilen doğal eğriler zemin ile ilişki kurarak strüktürel bir sistem önermesini sağlamaktadır.

kronofotografi dijital deneyleri

Dijital deneylerin tümünde Rhinoceros3D ve Grasshopper eklentisi kullanılmıştır. Bu altı dijital deneyle, araştırmanın önerdiği algoritmanın parametreleri araştırılmış ve aralarındaki ilişkiler gözlemlenmiştir. Deney 5-6-7'de fiziksel deneyler, dijital olarak tekrarlanmış ve eğrinin oluşmasını etkileyen değişkenler parametrik hale getirilmiştir. Bu üç deney aynı şekilde kurgulanmıştır. Önce fotoğraflar Grasshopper eklentisine tanıtıldıktan sonra fotoğraflar nokta kümesi haline çevrilir. Nokta kümesindeki her nokta bir renk kodu içerir. Renk filtresi ile ayrı ayrı toplar tanımlanır ve orta noktaları bulunur. Son olarak, bu orta noktalar bir eğri oluşturmaktadır.

Deney 8-9-10'da eğri ve yüzey pratikleri araştırılmıştır. Bu deneyler, Deney 5-6-7'de çıkan eğrileri baz almaktadır. Deney 8, eğriler arası potansiyeli inceleyen parametrik eğri araştırmasıdır. Deney 9, top hareketinin çeşitliliği üzerinden kurgulanan eğri araştırmasıdır. Deney 10, eğrinin bir çekim alanının olmasının, çevresiyle olan ilişkisinin araştırılmasıdır.

deney 5: doğrusal

Fiziksel deneylerde kullanılan iki saniyelik top hareketinin 48 fotoğrafı Grasshopper eklentisine tanıtılıp, doğrusal olarak yerleştirilmiştir. Fotoğraflar arasındaki mesafeler eşit ve 1 birim olarak ayarlanmış ve bu aralık algoritmada değişken olarak tanımlanmıştır. Ayrıca fotoğraflardaki toplar, ayrı ayrı hareketlerin algılanması için renklendirilmiştir.

Temel Hareketin Doğrusal Yörünge ile Dijital Modeli Temel Hareketin Doğrusal Yörünge ile Dijital Modeli

Fiziksel modelde de yapıldığı gibi eğriyi oluşturmak için topların orta noktaları belirlenmiştir. Topların orta noktalarını bulmak için, topların fotoğraftan ayrışması gerekmektedir. Bunun için, önce eklenen tüm fotoğraflar, kendi içinde nokta kümesi haline getirilmiştir.

Fotoğrafların Nokta Kümesi Haline Getirilmesi Fotoğrafların Nokta Kümesi Haline Getirilmesi

Orta noktaların bulunması, kronofotografi tekniği ile dijital modelde hareketi yakalamanın birinci fazıdır. Sonra noktalardan geçen bir eğri oluşturulmuştur. Bu eğri, top hareketinin zaman düzlemindeki doğrusal olan dijital eğrisidir.

Topların Orta Noktalarının Bulunması Topların Orta Noktalarının Bulunması
Topların Hareket Noktaları Topların Hareket Noktaları
Dijital Modelde Hareketin Eğrileri Dijital Modelde Hareketin Eğrileri
Beşinci Deneyin Kazanımları:
  • Model parametrik olarak kurgulandığı için, farklı top hareketinin fotoğrafları tanımlanarak, hızlı bir şekilde yeni eğriler oluşturulabilir.
  • İki fotoğraf arasındaki mesafenin değiştirilmesi, eğrinin pürüzsüzlüğünü etkiler. Aralığın artması, eğriyi oluşturan kontrol noktalarında yumuşak geçişler sağlarken, aralığın azalması daha derin geçişler sağlar.
  • Algoritma yazılırken tanımlama önemlidir. Fotoğraflara renk filtrelemesi yapılırken arka plan renginin tek renk ve koyu olması, topların tanımlanmasında kolaylık sağlayacaktır.
  • Gerçek zamanlı top hareketi verileri kullanılması kuvvetler etkisindeki eğrilerin periyodik olarak tekrar oluşturmasını sağlamıştır. Ancak tekrarlar arasında, yükseklik farklarının oluştuğu gözlemlenmiştir.
  • Toplar, uzayda aynı noktalardan geçmesine rağmen, doğrusal olarak ilerleyen hareketlerinin izleri, birbiriyle kesişmemektedir. Dijital modelde daha net görülmüştür.
  • Dijital modelde eğriler oluşturulduktan sonra, eğrilerin fiziksel halini görmek için 3D yazıcı kullanılmıştır. Bu durum, dijital modelin fiziksel model ile gözlemlenmesine olanak sağlamıştır.
fiziksel model 11 fiziksel model 11

deney 6: dairesel

Deney 5 için kullanılan Grasshopper tanımında sadece birim zaman parametresinin değişkenleri değişecektir. Önce bir daire ve üstünde eşit aralıklı 48 nokta oluşturulmuş ve bu noktalara ise fotoğraflar yerleştirilmiştir.

Temel Hareketin Dairesel Yörünge ile Dijital Modeli Temel Hareketin Dairesel Yörünge ile Dijital Modeli

Topların orta noktalarından geçen eğriler oluşturulmuştur. Dijital modelde hareketin başlangıç ve bitişi, fotoğraflarda aynı olmadığı için eğriler birleşmemiştir.

Dijital Modelde Hareketin Eğrileri Dijital Modelde Hareketin Eğrileri
Altıncı Deneyin Kazanımları:
  • Model parametrik olarak kurgulandığı için, farklı top hareketinin fotoğrafları tanımlanarak, hızlı bir şekilde yeni eğriler oluşturulabilir.
  • İki fotoğraf arasındaki mesafenin artması, eğriyi oluşturan kontrol noktalarında sert geçişler sağlarken, aralığın azalması daha yumuşak geçişler sağlar. Bu noktada doğrusal modelin tam tersi şeklinde olduğu gözlemlenmiştir. Ancak mesafe artarken doğru orantıda fotoğraf sayısı da artarsa, dairenin çapı büyüdüğü için eğriler yumuşamaktadır.
  • Dijital modelde eğriler bir döngü oluşturmamıştır. Çünkü hareketin başlangıç ve bitiş karesinde topların orta noktaları devamlılık sağlamamaktadır.
  • Eğriler topun hareketinin zamansal düzlemdeki eğrisel olma durumuna, yörüngenin dairesel olmasının eğriselliği eklenmiştir.
  • Gerçek zamanlı top hareketi verileri kullanılması kuvvetler etkisindeki eğrilerin periyodik olarak tekrar oluşturmasını sağlamıştır. Ancak tekrarlar arasında, yükseklik farklarının oluştuğu gözlemlenmiştir.
  • Toplar, uzayda aynı noktalardan geçmesine rağmen, dairesel olarak ilerleyen hareketlerinin izlerinde de birbiriyle kesişmemektedir. Dijital modelde daha net görülmüştür.

deney 7: möbius şeridi

Deney 5 ve 6 için kullanılan Grasshopper tanımında sadece birim zaman parametresinin değişkenleri değişecektir. Önce möbius şeridinin yüzeyinde eşit aralıklı 38 nokta oluşturulur. Sonra, fotoğraflar, bu noktalara kendi ekseni doğrultusunda yüzeye dik bir şekilde yerleştirilmiştir. Şerit, topolojik tanımından dolayı iç ve dış yüzey oluşturmaz, tek bir yüzey hem içi hem de dışı oluşturur.

Dijital Modelde Fotoğrafların Möbius Şeridi Dizilimi Dijital Modelde Fotoğrafların Möbius Şeridi Dizilimi

Deney 5 ve 6'da yapıldığı gibi önce fotoğraflar nokta kümesine çevrilmiş, sonra renk filtresi kullanılarak sadece topların nokta kümeleri tanımlanmıştır. Her topun nokta kümesinin orta noktası bulunmuştur.

Orta noktalardan geçen eğriler oluşturulmuştur. Dijital modelde hareketin başlangıç ve bitişi, fotoğraflarda aynı olmadığı için eğriler birleşmemiştir.

Dijital Modelde Hareketin Eğrileri Dijital Modelde Hareketin Eğrileri
Yedinci Deneyin Kazanımları:
  • Model parametrik olarak kurgulandığı için, farklı top hareketinin fotoğrafları konularak, hızlı bir şekilde yeni eğriler oluşturulabilir.
  • İki fotoğraf arasındaki mesafenin değiştirilmesi, eğrinin pürüzsüzlüğünü kendi içinde değişken şekilde etkiler. Möbius şeridinin topolojik yapısı gereği, aralığın artması veya azalması sonucunda kontrol noktalarındaki geçişler yüzeyde ilerledikçe farklı davranmaktadır.
  • Dairesel yörüngeden farklı olarak eğrilerin möbius şeridine göre yüksekliklerinde değişkenlik gözlemlenmiştir.
  • Dijital modelde eğriler bir döngü oluşturmamıştır. Çünkü hareketin başlangıç ve bitiş karesinde topların orta noktaları devamlılık sağlamamaktadır.
  • Topun hareketinin zamansal düzlemdeki eğrisel olma durumuna, yörüngenin dairesel olmasının eğriselliği ve eğrilerin dönmesi eklenmiştir.
  • Gerçek zamanlı top hareketi verileri kullanılması kuvvetler etkisindeki eğrilerin periyodik olarak tekrar oluşturmasını sağlamıştır. Ancak tekrarlar arasında, yükseklik farkları ve kendi eksenlerinde dönmelerin oluştuğu gözlemlenmiştir.
  • Ortaya çıkan eğrilerin, yer ile ilişkisi gözlemlenmemiştir.
  • Fiziksel modele göre daha fazla fotoğrafın kullanılmasıyla eğriselliğin arttığı gözlemlenmiştir.

dijital deneylerin tartışılması (deney 5-6-7)

Dijital Modelde Hareketin Eğrileri Dijital Modelde Hareketin Eğrileri
  • Üç deneyde de farklı top hareketinin oluşturduğu eğrilerin çeşitliliği, parametrik olarak sağlanmıştır.
  • Fotoğraflar arası mesafenin değişkenliği üç dijital modelde eğrinin pürüzsüzlüğünü belirlemektedir. Doğrusal modelde, aralık arttıkça eğrinin kontrol noktalarında geçiş yumuşar; Dairesel modelde, aralık arttıkça geçişler derinleşir, Möbius şeridi modelinde ise aralık arttıkça, eğrinin pürüzsüzlüğü değişkenlik göstermektedir. Bunun sebebi möbius şeridinin topolojik durumudur.
  • Deney 5'te eğrinin doğrusal olarak hareket etmesi, sonsuza kadar aynı bilgiyle ilerleyebileceğini göstermektedir. Deney 6 ve deney 7'de geometrileri döngüsel olsa da ilk fotoğraftaki toplar, son fotoğraftaki toplarla aynı konumda değildir. Bu noktada iki modelde döngüsellik gözlemlenmemektedir.
  • Üç deneyde de topun hareketinin kendi eğriselliği vardır. Dairesel modelde, kendi eğriselliğinin yanında bir merkeze bağlı yatay radyal bir dönüş vardır. Möbius Şeridinde ise bu iki eğrisellikle birlikte, dikey radyal dönüş gözlemlenmektedir.
  • Üç deneyde de gerçek zamanlı top hareketi verileri kullanılması kuvvetler etkisindeki eğrilerin periyodik olarak tekrar oluşturmasını sağlamıştır. Ancak tekrarlar arasında, yükseklik farklarının oluştuğu gözlemlenmiştir.

deney 8: parametrik eğri araştırmaları

Deneyler sonucu ortaya çıkan eğriler ve kontrol noktaları ile parametrik ilişkiler kurgulanarak dijital deneyler yapılmıştır. Temel hareketin zaman düzleminde oluşan eğrileri ve eğriler üzerinde oluşan kontrol noktaları, değişkenlere bağlı olarak parametrik hale getirilmiş ve noktalar arasında eğri oluşturulmuştur. Kontrol noktaları, fotoğraflardaki topların orta noktalarıdır. Dönüşüme açık, eğri ve yüzey varyasyonları üretilmiştir.

Bu varyasyonda, fotoğraf düzlemindeki topların orta noktaları lineer bağlantılar ile birleştirilmiştir. Zeminle ilişki kurduğu durumda hem yatay hem dikey konumlanması strüktürel sistem sunmaktadır.

Temel Hareketin Parametrik Eğri Araştırması Temel Hareketin Parametrik Eğri Araştırması

Bu varyasyonda eğri üzerindeki kontrol noktalarından birden çok lineer çizginin diğer kontrol noktalarıyla ilişkisi gözlemlenmiştir. Eğriler arası ağsı bir yapı oluşmaktadır.

Temel Hareketin Parametrik Eğri Araştırması Temel Hareketin Parametrik Eğri Araştırması

İkili eğriler arası yüzeyler oluşturulmuştur. Minimal yüzeyler gözlemlenmiştir.

Temel Hareketin Yüzey Araştırması Temel Hareketin Yüzey Araştırması

deney 9: koreografik eğriler

Belirli hareketler bütününe koreografi denir. Top hareketinde süreklilik kaybolmadan devam eden iki top hareketinin ilişkisi gözlemlenmektedir. Bu deneyde, farklı top hareketlerinin sırayla oluşturduğu kombinasyon tek bir eğri oluşturmaktadır. Temel hareket ve alternatif hareketin arka arkaya sıralanmasıyla oluşan eğri incelenmiştir. Tez sonrası araştırmalarda kullanılacaktır.

Koreografik Eğri Deneyi Koreografik Eğri Deneyi

deney 10: çekim alanı araştırmaları

Parametrik tasarımla birlikte konvansiyonel çalışma ile elde edilemeyecek kompleks düşünceler, modelleme programları ile tasarlanması kolay hale gelmiştir. Çekim kuvveti de doğal bir kuvvettir. Bu deneyde, çekim alanına sahip top hareketi eğrilerinin çevresiyle etkileşimi gözlemlenmiştir. Eğrinin çevresi, akışı temsil eden lineer çizgilerden oluşmakta ve eğrilerde çekim alanı oluştuğunda tepki vermektedir. Temel hareketin doğrusal yörüngeyle ve Möbius şeridiyle oluşan eğrileri kullanılmıştır.

Temel Hareketin Doğrusal Yörünge ile Çekim Alanı Araştırması Temel Hareketin Doğrusal Yörünge ile Çekim Alanı Araştırması
Temel Hareketin Möbius Şeridi ile Çekim Alanı Araştırması Temel Hareketin Möbius Şeridi ile Çekim Alanı Araştırması

fiziksel deney 1-2-3 ile dijital deney 5-6-7 tartışması

  • Fiziksel deneyler, dijital deneylere altyapı oluşturarak, Grasshopper eklentisi için parametreler tanımlamıştır.
  • Fiziksel modelde, fotoğraflar arası mesafenin değişiminin etkisini anlamak için ya tekrar model yapmak gerekmekte ya da hayal etmek gerekmektedir. Dijital modelde ise bu aralık bir değişken olarak tanımlandığından, bu etki çok daha hızlı ve karşılaştırılması kolay olmuştur.
  • Dijital modelde eğriler, fiziksel modellere göre daha tanımlı olduğundan hem eğri pürüzsüzlüğü hem de eğriler arası ilişki daha net gözlemlenmiştir.
  • Dijital modelde, fiziksel modele göre daha fazla fotoğrafın kullanılması, eğrinin daha fazla sayısal veri ile oluşmasını sağlamıştır.
  • Fiziksel ve dijital modellerin ikisinde de tekrar çok açık gözükmektedir.
  • Dijital modelden elde edilen eğrinin, 3D yazıcı ile fiziksel modele çevrilmesi, dijital modeli daha iyi anlamayı sağlamıştır. Başka bir deyişle, fiziksel modeller, dijital modelden daha tanımsız olsa da elle tutulduğunda potansiyellerin keşfi için önemlidir.
03

gözlem: tabiat fenomenleri ve dinamik parametreler

Topun hareketi ve uzayda oluşturduğu eğri hem fiziksel hem dijital olarak deneyimlenerek, dijital deneylerle birlikte algoritmalar oluşturulmuştur. Bu algoritmalar, gözlem bölümünde kullanılarak, yeni eğrileri ve bilgi içeren yüzeyleri ifade eden varyasyonlar üretilmiştir. Bu bölümde, tabiat fenomenlerinden yer çekimi ve rüzgâr parametrelerinin analiz edildiği çekimler yapılmış; video sonrası prodüksiyon süreci ile eğriler oluşturulmuştur.

Bu bölümden itibaren gözlemin nesnesi "top" değil, "küre" olarak adlandırılmaktadır. Top, jonglörlük ve oyun pratiğinde kullanım biçimiyle tanımlanan özel bir nesnedir; bu bölümde gözlemlenen ise nesnenin kendisi değil, geometrik bir cisim olarak küredir. Küre her yönden homojen ve simetrik bir cisimdir: yer çekimi kütle merkezine etki eder, rüzgâr ve hava basıncı gibi kuvvetler ise yüzeye dik doğrultularda merkezden geçer. Bu nedenle kuvvetlerin hangi açıdan geldiği, cisim üzerinde biçimden kaynaklanan bir dönme momenti yaratmaz. Böylece kaydedilen hareketin izi nesnenin biçiminden doğan sapmalardan arınır; eğride yalnızca yer çekimi, rüzgâr ve atış gibi dış kuvvetlerin etkisi okunur.

3.1. gözlem süreci

Yer çekimi fenomeninin etkisini anlamak için temel hareket kullanılarak farklı ağırlıktaki küre setleriyle hareket ve hareketin oluşturduğu eğri gözlenmiştir. Bu gözlemde farklı ağırlıktaki kürelerin aynı kuvvetle atılarak hareketi sağladığı kabul edilmiştir. Kesin olarak aynı kuvvette atılamayacak olsa da önce küreyi aynı kuvvette atma çalışması yapılmış olup kürenin aynı kuvvetlere yakın şekilde atılması sağlanmıştır. Bu duruma göre üç farklı ağırlıkta küre seti deney için özel olarak üretilmiştir. Bu ağırlıklar hassas tartı ile ölçülerek 30-40g, 140g, 240-250g olarak belirlenmiştir.

küre seti ölçülen ağırlık küre sayısı
hafif küre 30 - 40 g 7 adet
orta ağırlıklı küre 140 g 7 adet
ağır küre 240 - 250 g 7 adet
küre setleri ağırlıkları küre setleri ağırlıkları

Rüzgâr fenomeninin etkisi açık alanda gözlemlenmiştir. Rüzgârın kürenin hareketine etkisini gözlemlemek için hem kapalı hem açık alanda çekimler yapılmıştır. Kapalı alan çekimi Antalya’daki Tadah adlı mekânda yapılmıştır. Alan, içeride hava akımının oluşmadığı, kapıların ve pencerelerin kapalı olduğu şekilde düzenlenmiştir. Açık alan çekimi ise İstanbul Suadiye sahilinde yapılmıştır. Kürenin hareketini etkileyecek şiddette bir rüzgâr tercih edilmiştir. Rüzgâr şiddeti bir ölçüm değeri olarak değil, küre üzerindeki anlık etkisiyle değerlendirilmiştir; çekim süresince ortalama rüzgâr hızı 20 km/sa’dır. Rüzgâr etkisinin gerçek zamanlı verilerinin kaydedilmesi önemlidir; çünkü rüzgâr etkisinin oluşan eğri üzerindeki dönüşümü ile oluşacak varyasyonlar, topolojik düzlemi sarsmaktadır.

Kapalı alan: Tadah, Antalya Açık alan: Suadiye sahili, İstanbul
Kapalı Alan - Açık Alan (Tadah Antalya & Suadiye Sahili)
"Gerçek zamanlı kaydedilen veriler; anlık oluşan kuvvet değişimleri, kürenin açısı, ağırlığına bağlı yüksekliği gibi parametrelerin zamansallık içinde tanımlanmasını sağlamaktadır. Bu parametreler oluşan eğrinin pürüzsüzlüğünü anlık olarak etkilemektedir."

Gözlem; hazırlık, video çekimi ve video sonrası prodüksiyon olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır. Hazırlık aşamasında, kürelerin video programında maskelenmesi için farklı renklere sahip küreler üretilmiştir. Üç farklı ağırlıktaki küre setine, üç farklı renk skalası uygulanmıştır.

Hafif Küre Seti Hafif Küre Seti
Orta Ağırlıklı Küre Seti Orta Ağırlıklı Küre Seti
Ağır Küre Seti Ağır Küre Seti

Videolar Canon 200D ile saniyede 24 kare (24 fps) çekilmiştir. Hareket, kürenin başladığı noktadan tekrar aynı noktaya gelmesi olarak tanımlanmıştır. Bu da her küre setinde hareketin farklı sürelerde olmasını sağlamıştır. Video sonrası prodüksiyon kısmında hareket yakalama tekniği geliştirilmiş ve Adobe Premiere programı kullanılmıştır. Kürelerin farklı renklerde olması, maskeleme aşamasında video programının küreleri daha kolay algılamasını sağlamış; ayrıca Grasshopper'da küreleri ve arka planı ayırmak için ışık ayarları optimize edilmiştir. Son aşama olarak kronofotografi tekniğini kullanmak için videolar karelere ayrılmış ve Grasshopper'da kullanıma hazır hale getirilmiştir.

Kürenin Hareketi

3.2. gözlem deneyleri

Deneyler sonucu zaman/hareket kavramı gözlemlenmiş ve algoritmalar oluşturulmuştur. Algoritmada kürenin orta noktaları tanımlanmış ve bu noktalardan geçen eğriler oluşturulmuştur. Gözlem bölümünde ise tasarım parametrelerini tanımlamak ve bunları tek bir algoritmada birleştirmek için gözlem deneyleri yapılmıştır. Gözlem deneyleri, yer çekimi etkisini tanımlamak ve rüzgâr etkisini gözlemlemek üzerine kurgulanmıştır.

Gözlem deneyleri sonrasında oluşan tasarım parametreleri; yer çekimi etkisiyle değişen yükseklikleri farklı ağırlıklı küreler kullanarak tanımlamış, rüzgâr etkisini ise açık alanda küre hareketini gözlemleyerek ortaya koymuştur. Bu gözlemlerden elde edilen veriler ile süreci kompleks hale getiren hesaplanabilir ve uyumlanabilir tasarım parametreleri oluşturulmuş; fiziksel verinin dijital veriye çevrilmesi ile doğal kuvvetlerin etkisinin gerçek zamanlı olarak algoritmik süreci oluşturması sağlanmıştır. Gözlemlenen hareketin izi tek bir nihai eğri önermek yerine, eğriyi oluşturan tasarım sürecini önerir.

Gözlem Sürecinde Tanımlanan Temel Parametreler:
  • hareket: Temel ve alternatif hareket olarak çekilen küre hareketi fotoğrafları kullanılmıştır. Gerçek zamanlı elde edilen verilerin eğrilere dönüşmesi sağlanmıştır.
  • ağırlık etkisi: Kapalı ve açık alanda gözlemlenen farklı ağırlıktaki kürelerin tepe noktası yüksekliği ve kütle ilişkisi kurgulanmıştır.
  • rüzgâr etkisi: Hafif kürenin açık alanda gözlemlenmesiyle ortaya çıkan eğri sapmaları irdelenmiştir.
  • yörünge: Doğrusal, dairesel ve Möbius şeridi yörüngeleriyle eğrilerin uzamsal farklılaşması ve varyasyon üretimi sağlanmıştır.
  • fotoğraflar arası mesafe: Mesafenin bir değişken olarak kontrol edilmesiyle eğri pürüzsüzlüğünün zamansal dönüşümü incelenmiştir.

3.2.1. hareket

Hareket parametresi kapsamında, temel hareket (333) ve alternatif hareket (423) olarak iki farklı dizi incelenmiştir. Algoritmada bu parametre hareketin seri fotoğrafları olarak tanımlanır. Kullanılmak istenen hareketin videosu çekilip fotoğraflara ayrıldıktan sonra algoritma fotoğraftaki küreleri algılar ve orta noktalarını tanımlar.

Temel Hareket (Performans: Till Rautert) Temel Hareket (Performans: Till Rautert)
Alternatif Hareket (Performans: Till Rautert) Alternatif Hareket (Performans: Till Rautert)
Temel hareketin kronofotografisi Alternatif hareketin kronofotografisi
Temel Hareket ve Alternatif Hareket Karşılaştırması

3.2.2. ağırlık etkisi

Yer çekimi, kürenin havada yer değiştirmesini belirler. Küre elden bir itme kuvvetiyle atılır. Bu atış kuvvetinin etkisi küre yükseldikçe yer çekimi kuvveti karşısında azalır ve tepe noktasında düşey hız sıfıra iner. Yer çekiminin etkisi sürdüğü için küre düşüşe geçer. Tüm bu süreçte iç ve dış kuvvet dengeleri sürekli bir dönüşüm içindedir. Bu dönüşüm doğrudan eğrinin pürüzsüzlüğü ve tepe noktası yüksekliği ile ilişkilidir.

Deneyde hafif küre (30-40g), orta ağırlıklı küre (140g) ve ağır küre (240-250g) olmak üzere üç ayrı ağırlık kullanılmıştır. Yaklaşık aynı kuvvette atılan kürelerde ağırlık arttıkça tepe noktası yüksekliğinin azaldığı gözlemlenmiştir. Hafif küre en yüksek seviyeye ulaşır.

Farklı Ağırlıktaki Kürelerin Yükseklik İlişkisi Farklı Ağırlıktaki Kürelerin Yükseklik İlişkisi

Doğrusal yörüngede oluşan eğrilerde yükseklik farkları açıkça okunmaktadır: Yeşil olan hafif küreyi, mavi olan ağır küreyi temsil eder. Ağırlık arttıkça tepe noktası alçalır. Bu doğrultuda 30g, 140g ve 250g ağırlıklar sırasıyla h1, h2 ve h3 yükseklik parametreleri olarak algoritmaya aktarılmıştır.

3.2.3. rüzgâr etkisi

Rüzgâr etkisinin doğal dinamiklerini yakalamak adına dijital simülasyon yerine açık sahilde fiziksel çekimler yapılmıştır. Fiziksel ortamda rüzgâr etkisinde küre hareketi kaydedilmiş ve eşit zaman aralıklarındaki koordinatlar çıkarılmıştır. Deney, temel hareket üzerinden hafif küre ile gerçekleştirilmiştir. Orta ağırlıklı ve ağır kürelerle de çekim yapılmış; ancak aradaki fark açıkça gözlemlenebildiği için bu çekimler karelere ayrılıp grafiğe dökülmemiştir.

Rüzgâr Etkisinde Hafif Küre ile Temel Hareket Rüzgâr Etkisinde Hafif Küre ile Temel Hareket
Rüzgâr Etkisinde Temel Hareket Çekimi
Marey tekniği ile rüzgâr etkisindeki küreler Marey Tekniği ile Rüzgâr Etkisindeki Küreler

Rüzgârın etkisi fiziksel olarak gözlemlendiğinden rüzgâr şiddeti, ölçülen bir değer üzerinden değil, küre üzerindeki anlık etkisi üzerinden değerlendirilmiştir. Aynı anlık rüzgârda orta ağırlıklı küre hafif küreye göre daha az yer değiştirmiş, ağır kürede ise hiç yer değiştirme gözlemlenmemiştir. Kütle arttıkça rüzgârın saptırma etkisi zayıflar. Bu nedenle rüzgâr bir değişken olarak kabul edilmiş; en yüksek yer değiştirme hafif kürede, sıfır yer değiştirme ise ağır kürede olacak şekilde değerlendirilmiştir.

Rüzgâr yönünde hafif kürenin kaydedilen noktaları Kaydedilen noktalardan oluşan eğriler ve sapmalar
Rüzgâr Etkisinde Temel Hareket ve Sapmalar
Açık alan: sahilde rüzgâr etkisinde kaydedilen hareket
Açık Alan ve Kapalı Alan Gözlemi

Kapalı alanda rüzgârsız ortamda gözlemlenen küre hareketi periyodik ve ritmik bir döngü üretir. Açık alanda rüzgâr etkisi altındaki eğride ise sapma özellikle tepe noktasında belirginleşir. Rüzgâr yönündeki bu ötelenme ritmik tekrarı bozar; kuvvetlerin dinamik etkileşimini görünür kılan asimetrik doğal bir eğri oluşturur.

Eğrinin Tepe Noktasında Rüzgâr Kaynaklı Değişimi Eğrinin Tepe Noktasında Rüzgâr Kaynaklı Değişimi
Rüzgâr Etkisi ile Oluşan Eğriler Rüzgâr Etkisi ile Oluşan Eğriler
Kapalı ve Açık Alanlarda Oluşan Eğrilerin Karşılaştırılması Kapalı ve Açık Alanlarda Oluşan Eğrilerin Karşılaştırılması (Mor: Kapalı Alan / Sarı: Açık Alan)

Dijital ortamdaki karşılaştırmada mor eğriler kapalı alanı, sarı eğriler ise açık alanı temsil eder. Rüzgâr etkisi altındaki eğrilerde birbirini birebir tekrar etmeyen ancak hesaplanabilir noktalar dizisi ortaya çıkmıştır. Bu sapmalar topolojik yüzey kurgusunun temel veri girişini oluşturur.

3.2.4. yörünge

Yörünge parametresi; Doğrusal, Dairesel ve Möbius Şeridi olmak üzere üç farklı yörünge olarak kurgulanmıştır. Muybridge'in kronofotografi mantığı kullanılarak farklı ağırlıktaki kürelerle yapılan deneyler dijital ortamda yinelenmiştir. Yörüngenin değiştirilmesi, zaman düzlemindeki yerleşim kurgusunun çeşitlenmesini ve eğrilerin topolojik olarak bükülmesini sağlar.

Yörünge Parametresi Şeması Yörünge Parametresi Şeması
temel hareket · hafif küre (30g) · 4,03 sn
Hafif Küre ile Temel Hareket Hafif Küre ile Temel Hareket (Performans: Till Rautert)
Temel Hareket Doğrusal Gözlem Eğrileri Temel Hareket Doğrusal Gözlem Eğrileri
Temel Hareket Dairesel Gözlem Eğrileri Temel Hareket Dairesel Gözlem Eğrileri
Temel Hareket Möbius Şeridi Gözlem Eğrileri Temel Hareket Möbius Şeridi Gözlem Eğrileri
alternatif hareket dizisi · hafif küre (30g) · 5,43 sn
Alternatif Hareket Alternatif Hareket (Performans: Till Rautert)
Alternatif Hareket Doğrusal Gözlem Eğrileri Alternatif Hareket Doğrusal Gözlem Eğrileri
Alternatif Hareket Dairesel Gözlem Eğrileri Alternatif Hareket Dairesel Gözlem Eğrileri
Alternatif Hareket Möbius Şeridi Gözlem Eğrileri Alternatif Hareket Möbius Şeridi Gözlem Eğrileri
temel ve alternatif hareket yörünge karşılaştırmaları

Ağırlık farklarının (hafif, orta, ağır) her bir yörünge üzerinde ürettiği tepe noktası yükseklikleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir.

Temel Hareket - Doğrusal Yörünge Karşılaştırması Temel Hareket - Doğrusal Yörünge Karşılaştırması
Temel Hareket - Dairesel Yörünge Karşılaştırması Temel Hareket - Dairesel Yörünge Karşılaştırması
Temel Hareket - Möbius Şeridi Karşılaştırması Temel Hareket - Möbius Şeridi Karşılaştırması
Alternatif Hareket - Doğrusal Yörünge Karşılaştırması Alternatif Hareket - Doğrusal Yörünge Karşılaştırması
Alternatif Hareket - Dairesel Yörünge Karşılaştırması Alternatif Hareket - Dairesel Yörünge Karşılaştırması
Alternatif Hareket - Möbius Şeridi Karşılaştırması Alternatif Hareket - Möbius Şeridi Karşılaştırması

3.2.5. fotoğraflar arası mesafe

Kronofotografi hareketin iki boyutlu temsilidir. Muybridge fotoğrafları yan yana dizerek, Marey ise tek karede üst üste bindirerek hareketi ifade etmiştir. Bu araştırmada ise sabit bir konumdan çekilen fotoğraflar zaman düzlemine yerleştirilmiş; hareket üçüncü boyut ve zaman ekseninin eklenmesiyle topolojik olarak yeniden tanımlanmıştır.

Araştırmada Kullanılan Yörüngeler Araştırmada Kullanılan Yörüngeler

Algoritmada zaman düzlemi, fotoğraflar arası uzaklık ve fotoğraf sayısı üzerinden kurgulanmıştır. Her iki parametre eğrinin pürüzsüzlüğünü ve toplam uzunluğunu belirler. Muybridge ve Marey fotoğraflar arasında eşit mesafeler kullanırken, bu araştırmada topolojik düzlem sayesinde fotoğraflar arası mesafe istendiği gibi değişken hale getirilebilir. Bu esneklik, sabit bir geometri yerine sonsuz sayıda biçimsel varyasyonun türetilmesini sağlar.

04

model: tasarım süreci modeli ve yüzey varyasyonları

Bölüm başlığındaki ‘model’ terimi bir yapı ya da nesne modelini değil, tasarım süreci modelini ifade eder. Önceki deneylerde gerçek zamanlı hareket verilerinden eğriler üretilmiş ve bu eğrilerin karşılaştırılmasıyla tasarım parametreleri geliştirilmiştir. Bu aşamaya kadar küre, fotoğraflarda bir nesne olarak ele alınmış; yalnızca orta noktası kullanılarak hareketin zamana bağlı eğri varyasyonları üretilmiş, yüzeyin bilgi üretmesine dair bir deney yapılmamıştır. Bu bölüm, önceki bölümlerde belirlenen olasılıkların dijital model üzerinden nasıl yeniden varyasyon üreteceğini araştıran ayrı bir süreçtir. Buradaki çalışmalar bir tasarım önermesi değil, süreci gösteren temel araştırmalardır; ortaya çıkan her yüzey bir varyasyondur. Odaklanılan asıl konu, bilgi içeren yüzeylerin süreç algoritmasıdır.

küre ve blob: bilgi içeren yüzey

Bu bölümde küre, dijital ortamda yüzey bilgisine sahip bir cisim olarak tanımlanmıştır. Küre, iç ve dış kuvvetlerin dengesinde yüzeyinin her noktası kuvvet etkileşimine homojen biçimde açık olan topolojik bir yüzeye sahiptir. Greg Lynn, Folds, Bodies and Blobs (1998) kitabında küreyi şöyle tanımlar:

"Küre, oldukça düşük seviyedeki etkileşimlerin indeksidir; damla ise zaman içinde bileşenler arasında farklılaşan yüksek derecede bir bilgi indeksidir. Bu bakımdan, küre gibi görünen şey bile aslında etkisi olmayan bir damladır; bitişik kuvvetlerden izole edildiği için yalnızca kesin bir biçim gibi görünür. Gerçekten de küre, aynı anda daha yüksek derecelerde tekillik ve çokluk oluşturmak üzere bükülebileceği veya kaynaşabileceği komşu güçlerle etkileşimlere dayalı olarak akışkan ve sürekli farklılaşma kapasitesini gösterdiğinde bir damla olarak açığa çıkar." (Lynn, 1998: 166)

Bu tanım, araştırmada dijital ortamda küreyle çalışmanın altyapısını oluşturmuştur. Lynn’e göre kürenin yüzeyi, su damlasında (blob) olduğu gibi dış kuvvetlerin etkisiyle dönüşür ve iç kuvvetlerle dengelenir. Bu bölümdeki deneylerde ise iç ve dış kuvvetler materyalin niteliksel özelliklerine göre dengelenir: Materyalin yoğunluğu azaldıkça yüzey yumuşar ve etkileşim alanı büyür. Bu, kürenin diğer kürelerle etkileşimini artırarak küreler arasında oluşan yeni yüzey eğrilerinin yumuşak geçişlere sahip olmasını sağlar. Etkileşim alanı ve materyal yoğunluğu, yeni yüzey eğrilerinin pürüzsüzlüğünü belirler. Materyal ile etkileşim alanı arasında kurulan bu ilişki Lynn’in blob tanımına referans verir; araştırmada küre, bilgi içeren yüzey olarak tanımlanmıştır.

Blobların Etkileşim Alanı ile İlişkisi (Kaynak: Lynn, 1999a: 31) Blobların Etkileşim Alanı ile İlişkisi (Kaynak: Lynn, 1999a: 31)

Brian Massumi (2013), Architectural Design dergisinde Lynn’in blob tanımını şöyle yorumlar:

"Bir blob, yer çekimine benzer bir etki alanı yayan esnek bir küredir. Alanın kuvveti, blobun yüzey alanına ve atanan kütleye göre değişir. İki veya daha fazla blob yakınlığa girdiğinde, etki alanları etkileşerek bir ilişki bölgesi veya karşılıklı dönüşüm oluşturur. İlişkilerinin nasıl oynadığına bağlı olarak, ya birbirlerinin yüzeyini öngörülemeyen şekillerde bükecekler ya da tek bir bloba dönüşecekler." (Massumi, 2013: 52)

Bu bölümde önceki deneylerin bilgisi referans alınarak yeni deneyler yapılmış ve bu bilginin üreteceği varyasyonlar araştırılmıştır. Kürelerin birbirleriyle etkileşimi materyal nitelikleriyle ilişkilendirilmiş, önceki deneylerde keşfedilen parametreler de sürece dahil edilmiştir. Zaman düzleminde küreler arası mesafe, etkileşimi farklılaştıran en önemli ilişkidir.

4.1. küreler arası mesafe

Yer çekiminin atış kuvvetiyle kurduğu ilişki, küre hareketinin eğrisini ortaya çıkarır. Küre elden çıktığı andan itibaren yer çekiminin etkisiyle atış kuvveti azalır; tepe noktasında kürenin hızı sıfırlanır ve küre yer çekiminin etkisiyle düşer. Bu hareket eşit zaman aralıklarına bölündüğünde küreler arasında yükseklik farkları oluştuğu gözlemlenmiştir. Bu, kontrol edilemeyen doğal bir durumdur.

Küreler Arasındaki Yükseklik Farkları Küreler Arasındaki Yükseklik Farkları

Yukarıdaki diyagramda küreler arası mesafeler büyükten küçüğe X1, X2 ve X3 olarak gösterilmiştir. Tepe noktasına yaklaştıkça küreler arasındaki uzaklık azalır. Bu, kontrol edilemeyen ama var olan doğal bir parametre ortaya çıkarır; bu parametre dijital ortamda bir değişken olarak kullanılmıştır.

Michael Schumacher, The Poetics of Movement in Architecture (2010) makalesinde hareket ile hız arasındaki ilişkiyi şöyle tanımlar:

"Hareketin içkin bir parçası, hareketin gerçekleştiği hızdır. Hız olmadan veya iki farklı durum arasında bir değişiklik olmadan hareket olmaz. Hareket, hızlanma ve yavaşlama yoluyla durağan bir durumdan yeni bir durağan duruma doğru bir konum değişikliğinden kaynaklanır. Hızdaki değişim genellikle fizik yasalarını takip eder, doğrusal bir düzende eşit olarak artar, sonra durana kadar tekrar eşit şekilde azalır." (Schumacher, 2010: 8)

Fiziksel ortamda küreler birbirleriyle doğrudan bir ilişki içinde değildir; dijital ortamda ise kürelerin etkileşim alanları görünür hale gelir. Yer çekiminin etkisi arttıkça küreler birbirine yaklaşır ve aralarındaki mesafe azaldıkça etkileşim alanı büyür. Zaman düzleminde gözlemlendiğinde bu yükseklik farkı, küreler arasında oluşan eğrinin pürüzsüzlüğünü etkiler.

En Küçük Eğri En Küçük Eğri

Yukarıdaki diyagramda C1, C2, C3 ve C4 gibi eğriler en küçük eğrileri temsil eder. En küçük eğri, tasarım süreçlerinde modelin birimini oluşturan topolojik eğridir. Ancak bu araştırmada tek bir standart en küçük eğri oluşmaz; küreler arasında farklı küçük eğriler oluşur ve bu eğriler parametrelere göre değişkenlik gösterir.

4.2. yüzey materyali

Bu bölümde önceki deneylerin parametrelerine yüzey materyali parametresi eklenmiştir. Materyal terimi malzemenin niteliksel özelliklerini ifade eder; değişken olarak materyal yoğunluğu ve küre çapı kullanılmıştır. Materyal yoğunluğu, materyalin esnekliğine karşılık gelen bir sertlik derecesi olarak tanımlanmıştır. Sertlik derecesi iki kürenin etkileşim alanının değişimiyle ilişkilidir: Sertlik azaldıkça etkileşim alanı büyür ve yüzey eğrileri yumuşar. Araştırmada gerçek malzeme bilgisi kullanılmamıştır.

Önceki deneylerde kullanılan küreler sert yüzeyliydi; yumuşak yüzeyli bir küreyle çalışılmadığı için yüzeye ait gerçek zamanlı veri yoktur. Bu bölümde ise dijital olarak modellenen küre, yüzey bilgisine sahip bir cisim olarak tanımlanmıştır. Kürenin materyal nitelikleri iç ve dış kuvvetlerin dengesini dönüştürür; bu parametrenin amacı, dönüşen yüzeyin topolojik ilişkilerini araştırmaktır.

Küre çapındaki değişim diğer tüm parametrelerle ilişki kurar: Çap büyüdüğünde oluşan yüzey eğrileri yükseklik, fotoğraflar arası mesafe ve materyal yoğunluğu değişkenlerinin etkisiyle de ayrıca dönüşür. Farkı göstermek için diğer parametreler sabit tutularak üç farklı çapta küre kullanılmıştır.

Üç Farklı Çapta Kürenin Yüzey Oluşturması Üç Farklı Çapta Kürenin Yüzey Oluşturması

Küre çapı büyüdükçe, merkezler arasındaki mesafe aynı kalsa da küre yüzeyleri birbirine yaklaşır. Bu, kürelerin etkileşim alanlarını büyütür ve oluşan yeni yüzey eğrilerini yumuşatır. Yukarıdaki diyagramda sert yoğunluklu materyal kullanılmıştır; materyal yoğunluğunun etkisi model varyasyonlarında ele alınmıştır.

4.3. algoritmanın grasshopper tanımı

Dijital deneylerde kullanılan algoritmalar değiştirilmemiş, yüzey materyali parametresi için ek bir algoritma yazılmıştır. Önce fotoğraflardan alınan küre orta noktaları seçilen yörüngeye yerleştirilir ve bu noktalarda istenen çap ve materyal yoğunluğunda küreler tanımlanır. Etkileşim alanları tanımlandığında yeni yüzeyler oluşmaya başlar. Önceki deneylerde fotoğraflar arası mesafe eşit aralıklıydı; bu bölümde aralık da bir değişkene dönüştürülmüş ve eşit olmayan aralıklar kullanılmıştır.

Algoritmanın Grasshopper Tanımı Algoritmanın Grasshopper Tanımı

Etkileşim alanı algoritmasında (Point Charge bileşeni) topolojik düzlemde oluşturulan noktalar Point girdisine, kürenin çapı Radius girdisine, çekim gücü değeri Charge Strength girdisine tanımlanır. Yüzey oluşturma algoritmasında (Cocoon eklentisi) etkileşim alanları bilgisi Charges girdisine iletilir; yüzeyi tanımlayan katsayılar Iso ve Cell Size girdilerine yazılır.

4.4. model varyasyonları

Tüm parametreler birbiriyle ilişkilendirilerek on varyasyon üretilmiştir. Her varyasyonda 39 fotoğraf kullanılmış, değişkenler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Ağırlık etkisi sütunundaki h1, h2 ve h3 değerleri, ağırlık etkisi deneylerinde ölçülen tepe noktası yüksekliklerini ifade eder.

varyasyonhareketağırlık etkisirüzgâr etkisiyörüngefotoğraflar arası mesafe (birim)küre çapı (birim)materyal yoğunluğu
1temelh1açık alandoğrusal3555sert
2temelh1açık alandairesel2520sert
3temelh1açık alandoğrusal3555yumuşak
4temelh1açık alandairesel2520yumuşak
5temelh1açık alandoğrusal35–15–25 (değişken)20yumuşak
6temelh2kapalı alanmöbius şeridi2520yumuşak
7alternatifh3kapalı alandoğrusal3520yumuşak
8temelh3kapalı alandoğrusal35’ten artan50yumuşak
9alternatifh2kapalı alandoğrusal25–55 artan20sert–yumuşak arası
10alternatifh3kapalı alandoğrusal3520yumuşak
3b modeller

Modeli sürükleyerek döndürebilirsiniz. Fareyle yakınlaştırmak için önce kutuya bir kez tıklayın; köşedeki düğme kutuyu tam ekrana büyütür. Dokunmatik ekranda modeli çevirmek için kutuyu büyütün.

yükleniyor…
varyasyon 1
yükleniyor…
varyasyon 2
yükleniyor…
varyasyon 3
yükleniyor…
varyasyon 4
yükleniyor…
varyasyon 5
yükleniyor…
varyasyon 6
yükleniyor…
varyasyon 7
yükleniyor…
varyasyon 8
yükleniyor…
varyasyon 9
yükleniyor…
varyasyon 10
varyasyon 1
Varyasyon 1 Varyasyon 1
Varyasyon 1 Kesitleri Varyasyon 1 Kesitleri
varyasyon 2
Varyasyon 2 Varyasyon 2
Varyasyon 2 Kesitleri Varyasyon 2 Kesitleri
varyasyon 3
Varyasyon 3 Varyasyon 3
Varyasyon 3 Kesitleri Varyasyon 3 Kesitleri
varyasyon 4
Varyasyon 4 Varyasyon 4
Varyasyon 4 Kesitleri Varyasyon 4 Kesitleri
varyasyon 5
Varyasyon 5 Varyasyon 5
Varyasyon 5 Kesitleri Varyasyon 5 Kesitleri
varyasyon 6
Varyasyon 6 Varyasyon 6
Varyasyon 6 Kesitleri Varyasyon 6 Kesitleri
varyasyon 7
Varyasyon 7 Varyasyon 7
Varyasyon 7 Kesitleri Varyasyon 7 Kesitleri
varyasyon 8
Varyasyon 8 Varyasyon 8
Varyasyon 8 Kesitleri Varyasyon 8 Kesitleri
varyasyon 9
Varyasyon 9 Varyasyon 9
Varyasyon 9 Kesitleri Varyasyon 9 Kesitleri
varyasyon 10
Varyasyon 10 Varyasyon 10
Varyasyon 10 Kesitleri Varyasyon 10 Kesitleri

4.5. karşılaştırmalar ve kazanımlar

Materyal yoğunluğu sert olan varyasyonlarda (1 ve 2) kesit eğrileri daha derindir.

Varyasyon 9’da materyal yoğunluğuna sert ve yumuşak değerlerin arasında bir değer verilmiştir; kesitlerde derin eğriden yumuşak eğriye geçiş gözlemlenir. Bu, materyal yoğunluğunun azalmasının yumuşak yüzey eğrileri oluşturduğunu gösterir.

Materyal Yoğunluğu Etkisi Materyal Yoğunluğu Etkisi

Varyasyon 8’de küre çapı diğer varyasyonlardan büyüktür. Çapın büyümesi hem fotoğraflar arasındaki hem de kürelerin kendi aralarındaki mesafeyi kısaltmış ve etkileşim alanını büyütmüştür; etkileşime giren küre sayısı arttıkça etkileşim alanları genişler.

Varyasyon 1 ve 10’da farklı hareketler ve farklı yükseklik değerleri kullanılmıştır. Yükseklik, ağırlık etkisi parametresinin değeridir: Bu iki varyasyonda gözlem deneylerindeki hafif ve ağır küre eğrileri kullanılmıştır ve ağır kürenin yüksekliği hafif kürenin yüksekliğinden azdır. Materyal yoğunluğu, ağırlık etkisi ve hareket parametrelerinin farklı olması iki yüzey arasındaki farkı açıkça gösterir; Varyasyon 10 daha yumuşak eğrilere sahiptir. Farklı hareketlerin etkileşim alanlarındaki farklar da oluşan yüzeylerin çeşitliliğini sağlar.

Varyasyon 1 ve Varyasyon 10 Varyasyon 1 ve Varyasyon 10

Fotoğraflar arası mesafe, varyasyon çeşitliliği açısından önemli bir bulgudur. Bu bölümde algoritma, mesafeyi eşit aralıklarla kurgulamak yerine bir değişken olarak tanımlamıştır. Varyasyon 9’da mesafe giderek artar; aralık arttıkça küreler arası etkileşim azalır.

Varyasyon 9 Kesit Diyagramı Varyasyon 9 Kesit Diyagramı

a noktasından g noktasına kadar aralık düzenli olarak artar. b noktasından itibaren eğri pürüzsüzlüğü değişmeye başlar. c ve e noktalarında eğrilerin birbirine yakın olması, d ve f noktalarında ise kürelerin kendi aralarındaki mesafenin azalması etkileşim alanlarını büyütmüştür.

Araştırma topolojik düzlemde yapıldığı için varyasyon modellerinin düşey ya da yatay durması oluşan yüzeyleri etkilemez; bu yalnızca ifade içindir. Görüntülerdeki zemin algısı ve gölgeleme derinliğin algılanması içindir, Kartezyen bir düzlem önermez.

Varyasyon 6’nın kesitlerinde eğriler, Möbius şeridinin topolojik dönüşünü yansıtır; bu dönüş dijital modelde de gözlemlenir.

Tüm varyasyonlarda tekrar gözlemlenir; ancak hiçbir tekrar bir diğerine benzemez.

Varyasyon 2, 4 ve 6’da topolojik dönme eylemi açılı aralıklar oluşturmuştur; bu varyasyonların kesitlerinde eğri pürüzsüzlüğünün farklılaştığı gözlemlenir.

Açılı Aralık Durumu Açılı Aralık Durumu

4.6. varyasyon diyagramı

On varyasyon, parametreleriyle birlikte aşağıdaki diyagramda bir arada gösterilmiştir.

Varyasyon Diyagramı Varyasyon Diyagramı
05

sonuç

Araştırma, konvansiyonel ve yenilikçi tasarım pratiklerini sentezleyen; fiziksel ve dijital ifadeleri bir arada kullanan bir yaklaşıma dayanır. Kavram ile üretim pratikleri arasındaki ilişki üzerinden ‘zaman/hareket’ araştırmanın temel kavramıdır. Bu bağlamda tabiatta hareket eden bir kürenin potansiyellerine bağlı süreç modelleri ve sonuç ürünü olmayan ara biçim varyasyonları ortaya konmuştur. Kavram, deney, gözlem ve model olarak dört bölümden oluşan araştırmanın sonuçları da bu ilişkiler bağlamında ele alınmıştır.

hareket ve topolojik düzlem

Araştırma, ‘Hareket yalnızca ardışık zaman kavramı ile mi tanımlanır?’ sorusuna yanıt arar ve zaman/hareket kavramının topolojik düzlemle ilişkisini ortaya koyar. Hareketin ardışık zaman kavramı üzerinden değil, topolojik bir düzlemde değişken oluşlar ile tanımlanabileceği gösterilmiştir. Bu durum fiziksel (Deney 1-2-3) ve dijital (Deney 5-6-7) deneylerde doğrusal, dairesel ve Möbius şeridi yörüngeleri üzerinden gözlemlenmiştir.

Fotoğraf, sabit bir noktadaki eylemi gösterir. Deneylerde ise fotoğraflar oluşturulan topolojik düzleme yerleştirilmiştir; bu yerleştirme sonsuz olasılığa açıktır. Kullanılan yörüngenin yanı sıra fotoğraflar arası mesafe de varyasyonları çeşitlendiren bir parametredir. Marey’in topun zaman/hareket ilişkisini gözlemlediği kronofotografında, zaman düzleminde toplar arasındaki mesafenin zeminden uzaklaştıkça azaldığı görülür. Marey’in bu fotoğrafa ait, ikili ilişkilerin aralık farkını gösteren bir diyagramı yoktur; Marey yalnızca hareketin izinin oluşturduğu doğal eğriyle ve hareketin ikili tekrarlarıyla ilgilenmiştir. Bu kronofotograf araştırmadaki deneylere yön vermiş, doğal eğri ile ikili zaman/hareket ilişkilerini sorgulatmıştır. Bu durum gözlem parametreleriyle tasarım sürecine dahil edilmiş, zamanın topolojik düzlemdeki değişimi yörünge başlığı altında incelenmiştir.

Araştırma, tabiat fenomenlerinin etkisinde uyumlanabilen yüzeylerin hem performansını hem de varyasyon üretimini ortaya koyar; bu varyasyonlar hem tasarım sürecine hem de sonuç ürüne yöneliktir. Yüzeyi oluşturan eğriler, dış kuvvetlere ve kendi aralarındaki ilişkiye göre o ana ait topolojiyi oluşturur. Rüzgâr etkisi gözleminde hareketin rüzgârın etkisine ve bu etkiye bağlı eğriye uyumlandığı, açık ve kapalı alan karşılaştırmasında ise dış kuvvetin etkisi görülür. Model bölümünde değişkenlere göre oluşan yüzey uyum sağlar ve denge haline gelir; başta yüzey materyali olmak üzere parametreler bu duruma referans verir. Model varyasyonları karşılaştırıldığında değişkenlerin uyum sağlayarak denge hallerini aldığı gözlemlenir.

deneylerin sonuçları

Zaman/hareketi topolojik düzlemde anlamak ve yakalamak için video teknolojisi kullanılmış; çekilen videolar fotoğraflara ayrılarak deneyler Muybridge ve Marey’in kronofotografi tekniğiyle kurgulanmıştır. 19. yüzyılda keşfedilen ve sinemanın ilk tekniği olan kronofotografi, dijitalleşmeyle birlikte bugün de ilham vermeye devam etmektedir. Önce fiziksel modellerle (Deney 1-2-3) fiziksel diyagramlar oluşturulmuş, ardından dijital deneylerle (Deney 5-6-7) bu diyagramlar dijital ortama aktarılmıştır. Ortaya çıkan diyagramlar doğal hareketin topolojik düzlemdeki diyagramlarıdır; bu grafiklerle araştırmanın parametreleri kurgulanmış ve bilgi içeren yüzeylere sahip varyasyonlar üretilmiştir.

Ortaya çıkan biçimsel ifadeler, tasarım tartışmalarında geçen ‘durağan’ kavramından uzaktır; çünkü hareket hep sürer ve fiziksel olarak hareketsiz bir durum bile zaman üzerinden bir hareket olarak okunur. Bu nedenle araştırmada biçimsel grafikler akıştan çıkarılarak ifade edilmiş, hareket fiziksel ve dijital deneylerle diyagramatik bir dile çevrilmiştir.

fiziksel deneyler (deney 1-2-3)
  • Üç deneyde de topun hareketi zamansallık sayesinde ipler üzerinden iz bırakmış, bu izler eğrileri oluşturmuştur.
  • Fotoğraflar arası mesafenin üç modelde farklı olması, eğrinin pürüzsüzlüğünün aralığa göre değiştiğini gösterir: Birinci deneyde eğriler daha yumuşak, ikinci ve üçüncü deneyde daha çizgiseldir.
  • Dijital deneylerden sonra yapılan üçüncü deneyde modelin zeminle ilişkisi azalmış, bu da topolojik düşüncenin daha iyi algılanmasını sağlamıştır.
  • İpler üç deneyde de birbirine temas etmez; başka bir deyişle eğriler uzayda kesişmez.
  • Birinci deneyde doğrusal yörüngedeki hareketin sonsuza kadar sürebileceği görülür. İkinci ve üçüncü deneyde başlangıç ve bitiş kareleri aynı noktada olmasına rağmen eğriler birleşmez.

Fiziksel deneylerde kullanılan yörüngeler, fotoğrafların Grasshopper ile yerleştirildiği dijital deney ortamına aktarılmıştır. Model parametrik olduğundan, farklı hareketlerin fotoğrafları doğru sırayla klasöre konduğunda yeni eğriler hızla oluşur. Dijital modelde oluşturulan eğrilerin fiziksel halini görmek için 3B yazıcı kullanılmış; araştırmadaki tüm eğriler basılarak dijital modelin fiziksel model olarak da gözlemlenmesi sağlanmıştır.

dijital deneyler (deney 5-6-7)
  • Fotoğraflar arası mesafenin değişkenliği üç dijital modelde de eğrinin pürüzsüzlüğünü belirler: Doğrusal modelde aralık arttıkça eğrinin kontrol noktalarındaki geçiş yumuşar, dairesel modelde geçişler derinleşir; Möbius şeridi modelinde ise şeridin topolojik durumu nedeniyle pürüzsüzlük değişkenlik gösterir.
  • Deney 5’te eğrinin doğrusal ilerlemesi, eğrinin sonsuza kadar aynı bilgiyle sürebileceğini gösterir. Deney 6 ve 7’de geometri döngüsel olsa da ilk fotoğraftaki toplar son fotoğraftakilerle aynı konumda değildir; bu nedenle iki modelde de döngüsellik gözlemlenmez.
  • Üç deneyde de topun hareketinin kendi eğriselliği vardır. Dairesel modelde buna bir merkeze bağlı yatay radyal dönüş eklenir; Möbius şeridinde ise bu iki eğrisellikle birlikte dikey radyal dönüş de gözlemlenir.
  • Gerçek zamanlı hareket verilerinin kullanılması, kuvvetlerin etkisindeki eğrilerin periyodik olarak tekrarlanmasını sağlamış; ancak tekrarlar arasında yükseklik farkları oluştuğu gözlemlenmiştir.

gözlemin sonuçları

Gözlem bölümünde yer çekimi ve rüzgâr gibi tabiat fenomenlerinin etkisini kaydeden video çekimleri yapılmış, kürenin hareketi ve uzayda oluşturduğu yüzey potansiyelleri gözlemlenmiştir. Fiziksel verinin dijital veriye çevrilmesi, eğri üzerindeki kuvvet etkisinin gerçek zamanlı olarak algoritmik bir süreç üretmesini sağlar. Bu da tasarım süreci modelinin hareketin doğal davranışını ifade ettiğini gösterir.

Tabiat fenomenlerinin kuvvetleri her ağırlıkta kendi içinde de küreler arasında yükseklik farkı oluşturmuştur: Küre tepe noktasına çıkıp inerken hızı değişir; bu, kontrol edilemeyen doğal bir durumdur. Yörünge karşılaştırma diyagramlarında ağır kürenin tepe noktası yüksekliğinin en az, hafif kürenin ise en fazla olduğu görülür.

Ağırlık arttıkça rüzgârın saptırma etkisi azalır. Aynı anlık rüzgârda en fazla yer değiştirme hafif kürede gözlemlenmiş, ağır kürede ise yer değiştirme gözlemlenmemiştir. Kapalı alanda gözlemlenen hareket eğrisi belirli bir ritimde tekrar eder; rüzgâr etkisindeki eğride ise değişim tepe noktasında belirginleşir. Rüzgâr yönündeki yer değiştirme ritmi bozmuş ve kuvvetlerin dengesinin gözlemlendiği bir eğri oluşturmuştur. Rüzgâr etkisiyle birbirini tekrar etmeyen ancak hesaplanabilir noktalar ortaya çıkmıştır.

Yörünge parametresi, zaman düzlemindeki yerleşim kurgusunun çeşitliliğini irdelemek için kullanılmıştır. Algoritmada zaman düzlemi, fotoğraflar arası uzaklık ve fotoğraf sayısı üzerinden kurgulanmıştır; bu iki parametre eğrinin pürüzsüzlüğünü ve uzunluğunu belirler. Bu gözlem, hareket için zamanın gerekli olduğunu, ancak zamanın kendi içinde de varyasyon üretebildiğini göstermiştir. Muybridge ve Marey fotoğraflar arasında eşit aralıklar kullanmış ve sonuçlarını buna göre yorumlamıştır; bu araştırmada ise topolojik düzlemde çalışıldığı için fotoğraflar arası uzaklık istenildiği gibi çeşitlendirilebilir ve algoritma buna göre düzenlenebilir. Bu, sonsuz varyasyon üretmeyi mümkün kılar.

model ve bilgi içeren yüzey

Araştırma deneysel bir tasarım süreci modellemesidir. Tabiat fenomenlerinin kuvvet ilişkileri gözlemlenmiş ve doğal hareketin deneyleri yapılmıştır; eğriler rastgelelikten uzak, tamamen gerçek zamanlı verilerle oluşturulmuştur. Model bölümünde parametrelere materyal yoğunluğu eklenerek küre yüzeyi dışında yeni yüzeyler ortaya çıkmış, oluşan eğrilerle izomorfik geometri üzerinden yeni bir yüzey modeli kurulmuştur. Bu yüzeyler doğadan gelen bilgiye sahiptir; onları oluşturan parametreler ise anlık bilgi değişimine uyumlanabilir. Bu durum yüzeylerin esnekliğini sorgulamaya açar: Esneklik, parametrelerin birbiriyle uyumu ve tabiattan gelen bilginin anlık etkileşimiyle sağlanır.

Araştırmanın algoritması mimari yüzeye yeni bir yorum getirir. Mimari yüzeyin konvansiyonel tanımını sarsan bu algoritma, bilgi içeren olasılıkların belirdiği varyasyonlar üretir. Yüzeyin zamansallığı beraberinde topolojiyi getirmiş; mimari yüzeyin tanımı, algoritma aracılığıyla zaman üzerinden dönüşmüştür.

Model bölümünde yeni yüzeyleri ifade eden bir tasarım süreci modeli oluşturulmuştur. Varyasyonlar somut bir yüzey önermek yerine yüzeyi oluşturan tasarım süreci modelini ifade eder. Küre çapındaki değişim diğer tüm parametrelerle bağlantı kurar; çap büyüdükçe oluşan izomorfik eğriler yükseklik ve fotoğraflar arası mesafe gibi değişkenlerle birlikte dönüşür. Kürenin yoğunluğunun kontrol edilmesi de oluşan bilgi içeren yüzeyleri etkilemiştir.

Araştırmanın temel parametreleri hareket, ağırlık etkisi, rüzgâr etkisi, yörünge, fotoğraflar arası mesafe ve yüzey materyalidir. Ortaya çıkan algoritma hareket ve zaman üzerinden bir tasarım süreci kurgular; parametrik olarak hesaplanabilen ve uyumlanabilen eğriler ve yüzeyler değişkenlerle üretilir. Bu, parametrelere bağlı olarak sonsuz sayıda varyasyon üretilebileceği anlamına gelir; önemli olan, her varyasyonun kendi içinde bir değere sahip olmasıdır.

gelecek çalışmalar

Önerilen tasarım süreci disiplinler arası araştırmalara açıktır: Başka bir disipline ait bir düşünce, bu algoritma kullanılarak katı nesnelerin farklı kuvvetlere bağlı hareketleri üzerinden varyasyonlara dönüştürülebilir. Hareket yakalama yöntemi kamera ve OpenCV yazılımıyla geliştirilerek daha hızlı ve net nokta bulutları elde edilebilir ve bunlar üzerinde manipülasyonlar yapılabilir. Bu yazılımsal gelişmeyle, materyal yoğunluğu dijital olarak değiştirilen nesnelerin farklı fiziksel koşullardaki hareketi gözlemlenebilir; yer çekiminin ve rüzgârın gerçek zamanlı etkisi görülebilir.

Gerçek zamanlı kaydedilen veriler; anlık oluşan kuvvet değişimleri, kürenin açısı ve ağırlığına bağlı yüksekliği gibi parametrelerin zamansallık içinde tanımlanmasını sağlar. Bu parametreler oluşan eğrinin pürüzsüzlüğünü anlık olarak etkiler. Bu araştırma, hareketin zaman üzerinden gerçek verileriyle dijital ortamda varyasyon üreten bir tasarım süreci modelidir.
06

görsel arşiv

Araştırma süresince üretilen render, kolaj ve görsel denemeler. Büyütmek için bir görsele tıklayın; açılan görünümde oklarla diğerlerine geçebilirsiniz.

görsel arşiv 1 görsel arşiv 2 görsel arşiv 3 görsel arşiv 4 görsel arşiv 5 görsel arşiv 7 görsel arşiv 8 görsel arşiv 9 görsel arşiv 10 görsel arşiv 11 görsel arşiv 12 görsel arşiv 13 görsel arşiv 15 görsel arşiv 16 görsel arşiv 17 görsel arşiv 18 görsel arşiv 19 görsel arşiv 20 görsel arşiv 22 görsel arşiv 23 görsel arşiv 24 görsel arşiv 25 görsel arşiv 26 görsel arşiv 27 görsel arşiv 28 görsel arşiv 30 görsel arşiv 31 görsel arşiv 32 görsel arşiv 33 görsel arşiv 34 görsel arşiv 35 görsel arşiv 37 görsel arşiv 38 görsel arşiv 39 görsel arşiv 40 görsel arşiv 41 görsel arşiv 42 görsel arşiv 43 görsel arşiv 44 görsel arşiv 45 görsel arşiv 46 görsel arşiv 47 görsel arşiv 49 görsel arşiv 50 görsel arşiv 51 görsel arşiv 52 görsel arşiv 53 görsel arşiv 54 görsel arşiv 55 görsel arşiv 56 görsel arşiv 57 görsel arşiv 58 görsel arşiv 60 görsel arşiv 61 görsel arşiv 62 görsel arşiv 63 görsel arşiv 64 görsel arşiv 65 görsel arşiv 66 görsel arşiv 68 görsel arşiv 69 görsel arşiv 70 görsel arşiv 71 görsel arşiv 72 görsel arşiv 73 görsel arşiv 75 görsel arşiv 76 görsel arşiv 77 görsel arşiv 78 görsel arşiv 79 görsel arşiv 80 görsel arşiv 81 görsel arşiv 82 görsel arşiv 83 görsel arşiv 84 görsel arşiv 85 görsel arşiv 86 görsel arşiv 87 görsel arşiv 88 görsel arşiv 89 görsel arşiv 90 görsel arşiv 6 görsel arşiv 14 görsel arşiv 21 görsel arşiv 29 görsel arşiv 36 görsel arşiv 48 görsel arşiv 59 görsel arşiv 67 görsel arşiv 74

kaynakça

Bu sayfada atıf yapılan kaynaklar. Tezin tam kaynakçası, araştırma arşivindeki tez metninde yer alır.

  1. Beek, Peter J. ve Arthur Lewbel. 1995. “The Science of Juggling.” Scientific American, Kasım 1995: 92–97.
  2. Bianconi, Fabio, Marco Filippucci ve Chiara Verdecchia. 2016. “Body Movement Based Architecture.”
  3. Buhler, Joe, David Eisenbud, Ron Graham ve Colin Wright. 1994. “Juggling Drops and Descents.” The American Mathematical Monthly 101 (6): 507–519.
  4. Burry, Jane ve Mark Burry. 2010. The New Mathematics of Architecture. Londra: Thames & Hudson.
  5. Burry, Mark. 2016. “Antoni Gaudí and Frei Otto: Essential Precursors to the Parametricism Manifesto.” Architectural Design 86 (2).
  6. Coope, Ursula. 2005. Time for Aristotle: Physics IV.10–14. New York: Oxford University Press.
  7. Einstein, Albert. 1920a. Relativity: The Special and General Theory. Çev. Robert W. Lawson. New York: Henry Holt and Company.
  8. Einstein, Albert. 1920b. “Time, Space, and Gravitation.” Science 51: 8–10.
  9. El Sayary, Samer. 2017. “Adding Time Dimension as a Shaping Parameter of Architectural Form (Chrono Form): Fusing Time and Space in Chronoform Wayfinding.” International Journal of Parallel, Emergent and Distributed Systems 32: S26–S38.
  10. Emmer, Michele. 2016. “Topological Fluid Architecture: Is It Really Architecture?” Xy 1 (1): 68–83.
  11. Falcon, Andrea. 2013. “Aristotle on Time and Change.” A Companion to the Philosophy of Time içinde, ed. Adrian Bardon ve Heather Dyke, 49–50. Chichester: Wiley-Blackwell.
  12. Jensenius, Alexander Refsum. 2013. “Some Video Abstraction Techniques for Displaying Body Movement in Analysis and Performance.” Leonardo 46 (1): 53–60.
  13. Kolarevic, Branko, ed. 2003. Architecture in the Digital Age: Design and Manufacturing. New York ve Londra: Spon Press.
  14. Lynn, Greg. 1993. “Architectural Curvilinearity: The Folded, the Pliant and the Supple.” Architectural Design 63: Folding in Architecture. Londra: Academy Editions.
  15. Lynn, Greg. 1998. Folds, Bodies & Blobs: Collected Essays. Brüksel: La Lettre Volée.
  16. Lynn, Greg. 1999a. Animate Form. New York: Princeton Architectural Press.
  17. Lynn, Greg. 1999b. “Dirim Zaman / Bio Time.” Çev. Özlem Deniz. Mimarlar Derneği 1927, sayı 5: 275.
  18. Lynn, Greg. 2005. “Organic Algorithms in Architecture.” TED konuşması. ted.com
  19. Marey, Étienne-Jules. 1984. La Chronophotographie. Ed. Michel Frizot. Beaune: Association des Amis de Marey ve Ministère de la Culture.
  20. Massumi, Brian. 2013. “Becoming Affirmative Critique.” Architectural Design 83 (1): 52.
  21. Motte, Andrew, çev. 1846. Newton’s Principia: The Mathematical Principles of Natural Philosophy. New York: Daniel Adee.
  22. Özgencil Yıldırım, Sercan. 2017. “Tasarım Pratiğinden Üretilen Bir Kavram: Sensogram.” 2. Uluslararası Mühendislik Mimarlık ve Tasarım Kongresi Kongre Kitabı: 77–78.
  23. Piedade Ferreira, M., Duarte Cabral de Mello ve José Pinto Duarte. 2011. “The Grammar of Movement: A Step Towards a Corporeal Architecture.” Nexus Network Journal 13 (1): 131–149.
  24. Schumacher, Michael. 2010. “The Poetics of Movement in Architecture.” Move: Architecture in Motion – Dynamic Components and Elements içinde, 8. Basel: Birkhäuser.
  25. Sutil, Nicolás Salazar. 2015. Motion and Representation: The Language of Human Movement. Cambridge, MA: MIT Press.
  26. Thein, Karel. 2021. “Planets and Time: A Timaean Puzzle.” Plato’s Timaeus: Proceedings of the Tenth Symposium Platonicum Pragense içinde, 104–107. Leiden: Brill.
  27. Toulmin, Stephen. 1959. “Criticism in the History of Science: Newton on Absolute Space, Time, and Motion, I.” The Philosophical Review 68 (1).
  28. Turetzky, Philip. 1998. Time. Londra ve New York: Routledge.
  29. Vázquez, Daniel. 2022. “Before the Creation of Time in Plato’s Timaeus.” Time and Cosmology in Plato and the Platonic Tradition içinde, 119.